Ένα δοχείο – σαν τεφροδόχος – από τραβερτίνη, στολισμένο με ένα εντυπωσιακό ανάγλυφο της Μέδουσας, αποκάλυψε μια ασυνήθιστη ταφή στη Νεκρόπολη Παλατζόνε στην Περούτζια της Ιταλίας. Το εύρημα, που εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια συνηθισμένων εργασιών συντήρησης, φέρνει στο φως ένα τελετουργικό μυστήριο που θέτει υπό αμφισβήτηση τις παραδοσιακές ερμηνείες των ετρουσκικών ταφικών εθίμων.
Η τεφροδόχος, που ανήκε σε μέλος (arnθ) της οικογένειας acsi, ξεχωρίζει για την εξαιρετική διακόσμησή της. Το πρόσωπο της Γοργόνας, λαξευμένο σε ανάγλυφη μορφή στην κύρια πλευρά, αποτελεί το κεντρικό στοιχείο της εικονογραφίας του δοχείου.
Τα χαρακτηριστικά της τεφροδόχου
Οι Ετρούσκοι ήταν ένας αρχαίος λαός που έζησε στην περιοχή της Ετρουρίας, στη σημερινή Ιταλία, κατά τη διάρκεια της πρώτης χιλιετίας π.Χ. Η πολιτιστική τους ακμή χρονολογείται από τον 9ο έως τον 4ο αιώνα π.Χ.
Πριν από την κυριαρχία των Ρωμαίων, οι Ετρούσκοι διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ιστορίας και του πολιτισμού της Ιταλίας.
Ιστορικοί αναφέρουν πως, οι Ετρούσκοι, είχαν εξελιγμένο πολιτισμό, ωστόσο ενδέχεται να επιδίδονταν σε ανθρωποθυσίες, κυρίως αιχμαλώτων πολέμου, όπου αργότερα οι μάντεις τους διάβαζαν τα σπλάχνα τους και προμήνυαν το μέλλον (θυοσκοπία).
Η Μέδουσα απεικονίζεται πλαισιωμένη από χαραγμένο τετράγωνο, με επιγραφές σε ετρούσκικη, χειρόγραφη γραφή, των οποίων οι γραμμές – ρευστές και γωνιώδεις – τοποθετούν το αντικείμενο στις αρχές του οικογενειακού υπογείου, περίπου τον 3ο αιώνα π.Χ.
Το αντικείμενο είναι διακοσμημένο με μοτίβα λουλουδιών και τελετουργικούς δίσκους (paterae), όπως συνήθιζαν να τοποθετούν μέλη της ελίτ στους τάφους τους.
Η πραγματική ανακάλυψη ωστόσο, πραγματοποιήθηκε όταν σηκώθηκε το κλείστρο. Αντίθετα σε όσα αναφέρονταν σ’ ένα μικρό, μολύβδινο έλασμα που είχε βρεθεί προηγουμένως στον τάφο, το οποίο μνημόνευε τα λείψανα του arnθ και, ενδεχομένως του larθi caprti, δεν υπήρχαν οστά ή στάχτες μέσα.
Αντ’ αυτού, το εσωτερικό περιείχε τρία, άθικτα αγγεία από τερακότα: ένα ποτήρι (bicchiere) και δύο σταμνιά (brocchette), τακτοποιημένα με τάξη. Τα αγγεία, από πορτοκαλί πηλό και απλή τεχνοτροπία, δεν φέρουν εμφανή διακόσμηση.
Η απουσία ανθρώπινων λειψάνων και η παρουσία του μετριοπαθούς τάφου αυτού, εγείρει ερωτήματα για τα τελετουργικά. Η βασική υπόθεση, μαρτυρά μία συμβολική ταφή ή κενοτάφιο, ίσως ως αποτέλεσμα της απώλειας ή της ταφής του σώματος του εκλιπόντος σε άλλο μέρος.
Η Μέδουσα, το κατ’ εξοχή στοιχείο αποτροπιασμού στον Ετρουσκικό – Ιταλικό κόσμο, είχε εξαιρετική σημασία και επιτελούσε διπλή λειτουργία: Τη συμβολική προστασία των περιεχομένων της τεφροδόχου – σ’ αυτή την περίπτωση, και την προστασία του ταφικού χώρου.
“Οι Ετρούσκοι εξακολουθούν να μας εκπλήσσουν”
Η ανακάλυψη, πραγματοποιήθηκε στο υπόγειο της οικογένειας acsi, μέσα στην Νεκρόπολη Παλατζόνε. Το σύμπλεγμα, το οποίο ανακαλύφθηκε το 1840 και αποτελείται από περίπου 200 ταφικούς θαλάμους, διαχειρίζεται η Εφορεία Αρχαιοτήτων της Ούμπρια, και είναι ανοιχτό στο κοινό.
Η τεφροδόχος έχει μεταφερθεί προληπτικά για μελέτη στην αρχαιολογική συλλογή, όπου θα αναλυθούν τα υλικά και τα οργανικά της υπολείμματα.
Η διευθύντρια συντήρησης του χώρου, Δρ. Silvia Rossi, δήλωσε: «Οι Ετρούσκοι εξακολουθούν να μας εκπλήσσουν. Το εύρημα, είναι αξιοσημείωτο, όχι μόνο για το λαξευτό του, αλλά για την τελετουργική του περιπλοκότητα. Η Μέδουσα δεν ήταν μια απλή διακόσμηση, αλλά μια ενεργή παρουσία στον τάφο».
Η τεφροδόχος και το περιεχόμενό της, θα εκτεθεί στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ούμπρια μετά την ολοκλήρωση των αναλύσεων. Εν τω μεταξύ, η πέτρινη ματιά της Μέδουσας, εξακολουθεί να μας παγώνει μέσα από την τραβερτίνη, φύλακας ενός μυστικού που έχει διαρκέσει για πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια.
