Μια αρχαιολογική ανακάλυψη στη νοτιοανατολική Ανατολία έφερε στο φως ένα σπάνιο και αρχιτεκτονικά εξελιγμένο ταφικό οικοδόμημα. Στην αγροτική περιοχή Μπεσνί, στο Αντιγιαμάν, ειδικοί εντόπισαν έναν θολωτό ταφικό θάλαμο που χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ. – δηλαδή πριν από περίπου 1.800 χρόνια- αποτελώντας ένα από τα πιο αξιοσημείωτα ταφικά ευρήματα που έχουν καταγραφεί ποτέ στην περιοχή.
Η πληροφορία που οδήγησε στην αποκάλυψη
Η δομή εντοπίστηκε ύστερα από πληροφορία που δόθηκε σε τοπικό επίπεδο, και η οποία κινητοποίησε τις ομάδες της Διεύθυνσης του Μουσείου του Αντιγιαμάν(Adıyaman). Οι επιτόπιες έρευνες επικεντρώθηκαν στο βραχώδες έδαφος γύρω από το χωριό Yukarı Söğütlü, όπου οι αρχαιολόγοι ήρθαν αντιμέτωποι με ένα ταφικό συγκρότημα λαξευμένο σε μια απόκρημνη και δυσπρόσιτη περιοχή. Οι προκαταρκτικές έρευνες δείχνουν την ύπαρξη τουλάχιστον πέντε διασυνδεδεμένων ταφικών θαλάμων, με έναν κύριο θάλαμο να ξεχωρίζει λόγω του καλά διατηρημένου θόλου του.
Σύμφωνα με την αρχική εκτίμηση των ειδικών του μουσείου, ο θάλαμος που αποκαλύφθηκε ανήκεφι σε ένα μεγαλύτερο μνημειακό ταφικό συγκρότημα. Ο κεντρικός χώρος καλύπτεται από έναν προσεκτικά κατασκευασμένο θόλο, μια αρχιτεκτονική επιλογή που σπάνια διατηρείται σε αγροτικά ταφικά πλαίσια αυτής της περιοχής.
Ο Διευθυντής του Μουσείου, Μεχμέτ Αλκάν, τόνισε τη σημασία της ανακάλυψης σε δηλώσεις του στο Πρακτορείο Anadolu: «Εκτιμούμε ότι αυτός ο θολωτός ταφικός θάλαμος χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ., δηλαδή πριν από περίπου 1.800 χρόνια. Στην είσοδο υπάρχουν τρεις τοξωτές ταφικές κόγχες σε κάθε πλευρά, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους με κίονες. Πάνω από αυτές, λεπτοδουλεμένα στοιχεία γείσου μαρτυρούν ένα υψηλό επίπεδο αρχιτεκτονικής κομψότητας. Πρόκειται σαφώς για έναν τάφο που κατασκευάστηκε για μια οικογένεια υψηλής κοινωνικής θέσης».
Ο συνδυασμός τόξων, κιόνων και διακοσμητικών γείσων υποδηλώνει εξειδικευμένη δεξιοτεχνία και σημαντική οικονομική επένδυση, δηλαδή χαρακτηριστικά που συνήθως συνδέονται με ταφές της ελίτ κατά τη ρωμαϊκή περίοδο στην Ανατολία.
Συμβολικά ανάγλυφα και εσωτερική διακόσμηση
Παρά τις φθορές που προκάλεσε ο χρόνος και η φυσική διάβρωση, τμήματα της εσωτερικής διακόσμησης έχουν διασωθεί. Ακριβώς απέναντι από την είσοδο, οι αρχαιολόγοι κατέγραψαν μια εντυπωσιακή ανάγλυφη σύνθεση μέσα σε έναν από τους τοξωτούς ταφικούς χώρους.
«Μέσα στον τοξωτό τάφο απέναντι από την είσοδο, εντοπίσαμε έξι ανάγλυφα με κεφαλές αγριοκάτσικων», εξήγησε ο Alkan. «Αυτά συνδέονται μεταξύ τους με γιρλάντες, ενώ από πάνω τους εμφανίζονται μοτίβα κοχυλιών. Τέτοιου είδους εικονογραφία συνδέεται παραδοσιακά με την αθανασία στον ρωμαϊκό ταφικό συμβολισμό».
Επιπλέον εσοχές εντοπίστηκαν και στις δύο πλευρές του θαλάμου, πιθανότατα για την τοποθέτηση λυχναριών και τελετουργικών προσφορών. Αυτά τα στοιχεία υποδηλώνουν επαναλαμβανόμενες τελετές μνήμης παρά ένα μεμονωμένο ταφικό γεγονός.
Θολωτοί ταφικοί θάλαμοι στη Ρωμαϊκή Ανατολία
Οι θολωτοί ταφικοί θάλαμοι αποτελούν μια ιδιαίτερη αλλά σχετικά ασυνήθιστη ταφική μορφή στη Ρωμαϊκή Ανατολία, ειδικά εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων. Ενώ οι λαξευτοί σε βράχο θάλαμοι τάφων είναι ευρέως διαδεδομένοι, η ενσωμάτωση θόλου αντικατοπτρίζει αρχιτεκτονικές επιρροές από τις ρωμαϊκές μνημειακές παραδόσεις, οι οποίες συχνά υιοθετούνταν από τις τοπικές ελίτ που επεδίωκαν την οπτική διάρκεια και το συμβολικό κύρος.
Τέτοιοι τάφοι εξυπηρετούσαν συνήθως διευρυμένες οικογενειακές ομάδες και λειτουργούσαν ως ορατά σημάδια καταγωγής, κοινωνικής θέσης και συνέχειας. Οι υπερυψωμένες τοποθεσίες τους -συχνά λαξευμένες σε γκρεμούς ή βραχώδεις πλαγιές- ενίσχυαν περαιτέρω τη μνημειακή και εδαφική τους σημασία μέσα στο τοπίο.
Τα επόμενα βήματα
Η Διεύθυνση του Μουσείου του Αντιγιαμάν έχει ξεκινήσει την επίσημη διαδικασία για την κήρυξη του τάφου ως προστατευόμενου πολιτιστικού αγαθού. Θα υποβληθεί αίτηση στο Περιφερειακό Συμβούλιο Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Σανλιούρφα, το οποίο θα καθορίσει τα μέτρα συντήρησης και τα πρωτόκολλα μελλοντικής έρευνας.
Για την περιφερειακή αρχαιολογία, η ανακάλυψη είναι ιδιαίτερα σημαντική. Όπως σημείωσε ο Alkan, αυτού του είδους η θολωτή ταφική αρχιτεκτονική δεν είχε καταγραφεί ποτέ στο παρελθόν στο Αντιγιαμάν, καθιστώντας την τοποθεσία ένα σημαντικό νέο σημείο αναφοράς για την κατανόηση των ταφικών πρακτικών της ρωμαϊκής περιόδου στη νοτιοανατολική Ανατολία.
Καθώς προχωρούν οι εργασίες περαιτέρω τεκμηρίωσης και συντήρησης, ο τάφος αναμένεται να προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για τις τοπικές εκφράσεις της ρωμαϊκής ταφικής αρχιτεκτονικής, των συμβολισμών και της κοινωνικής ιεραρχίας — επεκτείνοντας τη σημασία του πολύ πέρα από τα όρια του ίδιου του Μπεσνί.
