Οι αναμνήσεις της ζωής, για τους περισσότερους από εμάς είναι σαν κόκκοι της άμμου, που γλιστρούν μέσα από τα δάχτυλά μας, ενώ πασχίζουμε να τις συγκρατήσουμε.
Ελάχιστοι είναι οι άνθρωποι που, στο μυαλό τους εγκλωβίζουν τις αναμνήσεις – όπως τα έντομα παγιδεύονται στον ιστό της αράχνης – και δεν μπορούν να τις σβήσουν.
Μία νέα μελέτη αναφέρεται σε μία τέτοια σπάνια περίπτωση. Είναι μια έφηβη που ονομάζεται TL για λόγους ανωνυμίας, η οποία μπορεί να ανακαλεί εντυπωσιακό αριθμό προσωπικών γεγονότων της ζωής της. Θεωρείται ότι, λιγότεροι από 100 άνθρωποι στον κόσμο, έχουν τη συγκεκριμένη ικανότητα.
Τι είναι η υπερθυμησία
Η υπερθυμησία, η Ανώτατη Αυτοβιογραφική Μνήμη (Highly Superior Autobiographical Memory – HSAM), είναι το σύνδρομο όπου, οι άνθρωποι μπορούν να ανατρέξουν με εντυπωσιακή λεπτομέρεια σε εξαιρετικά μεγάλο αριθμό συμβάντων της προσωπικής τους ζωής.
Η υπερθυμησία περιγράφηκε για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία το 2006. Η μελέτη περίπτωσης της TL, είναι η πρώτη ολοκληρωμένη εκτίμηση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα με υπεθυμησία, ανακαλούν συμβάντα της προσωπικής τους ζωής από το παρελθόν και φαντάζονται προσωπικά γεγονότα που θα συμβούν στο μέλλον.
Η απίστευτη ικανότητά της TL να “ταξιδεύει στον χρόνο” ανά ημέρα, την κάνει ν’ αναβιώνει όσα έχει ζήσει και όσα θα της συμβούν. Η ιστορία της, θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς, ο ανθρώπινος εγκέφαλος κωδικοποιεί, ανακαλεί και διαγράφει αναμνήσεις – διαμορφώνοντας έτσι, το αίσθημα της ταυτότητας και της συνέχειας.
«Στα άτομα με υπερθυμησία, οι αναμνήσεις είναι προσεκτικά σημαδεμένες ανά ημερομηνία», εξηγεί η νευροψυχολόγος και κύρια συγγραφέας της μελέτης περίπτωσης, η Valentina La Corte από το πανεπιστήμιο Cité στο Παρίσι. «Ορισμένοι μπορούν να περιγράψουν με λεπτομέρειες τι ακριβώς έκαναν στις 6 Ιουλίου του 2002, και να βιώσουν ξανά τα συναισθήματα και τις αισθήσεις της ημέρας αυτής».
Από τότε που ήταν παιδί, η TL μπορούσε να ταξιδέψει νοερά και να ξαναζήσει τις αναμνήσεις της με ζωηρές λεπτομέρειες, ακόμη και από διαφορετικές οπτικές, λες και ήταν πανταχού παρούσα στο σκηνικό.
Η TL αποκάλυψε την ικανότητά της στους φίλους της, στην ηλικία των οκτώ ετών. Αδυνατώντας να φανταστούν τι ακριβώς εννοεί, την κατηγόρησαν πως λέει ψέματα.
«Δεν την πίστευε κανείς»
«Συνειδητοποίησε πως, το μυαλό της λειτουργεί με διαφορετικό τρόπο και, με τον φόβο πως θα την περάσουν για περίεργη, το ανέφερε στην οικογένειά της στην ηλικία των 16», αναφέρει η La Corte και οι συνεργάτες της. Στην ηλικία των 17 ετών, η TL αποφάσισε να μοιραστεί την ιστορία της και με τον υπόλοιπο κόσμο.
Σ’ ένα τεστ μνήμης, η La Corte και η ομάδα της, ζήτησαν από την TL να ανακαλέσει τέσσερα, προσωπικά και σημαντικά γεγονότα από πέντε περιόδους της ζωής της.
Η ικανότητά της στην αναπαράσταση λεπτομερειών βρέθηκε στην κορυφή του μέσου όρου, κάτι που συνάδει με την καθιερωμένη διάγνωση της υπερθυμησίας ( επίσης γνωστή ως υπερθυμητικό σύνδρομο ή εξαιρετικά ανώτερη αυτοβιογραφική μνήμη – μια κατάσταση που οδηγεί τους ανθρώπους να μπορούν να θυμούνται έναν ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό από τις εμπειρίες της ζωής τους με ζωηρές λεπτομέρειες).
Οι αναμνήσεις της TL, προφανώς είναι «πλούσιες σε περιεχόμενο και φαινομενολογικές λεπτομέρειες» ενώ χαρακτηρίζονται από «ισχυρό συναίσθημα της αναβίωσης». Ακόμη, μπορεί να «ταξιδεύει» στον χρόνο. Οι νοερές της προβλέψεις πυροδοτούν μια ισχυρή αίσθηση πως, γεγονότα που δεν έχει βιώσει προσωπικά στο παρελθόν, έχουν ήδη συμβεί.
Τα δωμάτια
Ίσως το πιο εντυπωσιακό είναι η «μηχανή του χρόνου» της TL. Τα γεγονότα και οι επιστημονικές γνώσεις που δεν έχουν συναισθηματικό βάρος δεν αποθηκεύονται μαζί με τις ειδικές οπτικές εικόνες στο μυαλό της και απαιτούν προσπάθεια για να τα θυμηθεί. Τα αποκαλεί «μαύρες αναμνήσεις».
Αντιθέτως, η TL αποθηκεύει πολύ πιο εύκολα τις προσωπικές της αναμνήσεις, που φέρουν συναίσθημα, σε ένα μεγάλο, ορθογώνιο, λευκό δωμάτιο με χαμηλή οροφή μέσα στο μυαλό της, σαν να τις βλέπει με το «μάτι του μυαλού της».
Όπως μια βιβλιοθήκη, αυτό το νοερό δωμάτιο περιέχει τις στιγμές της ζωής της, αρχειοθετημένες σύμφωνα με ένα περίπλοκο σύστημα ταξινόμησης. Κάθε παιχνίδι που είχε ποτέ είναι εκεί εκτεθειμένο, με ετικέτα που δείχνει το όνομα του, από ποιον και πότε το πήρε.
Στο λευκό δωμάτιο, μπορεί ν’ ανατρέξει σε οικογενειακές φωτογραφίες, καθώς έχει απομνημονεύσει κάθε τους λεπτομέρεια. Αν θέλει, η TL μπορεί να τραβήξει από το νοερό ράφι ένα αγαπημένο βιβλίο για να παρηγορηθεί.
Οι αναμνήσεις της TL είναι ταξινομημένες χρονολογικά, με τις λεπτομέρειες να γίνονται πιο θολές όσο πιο παλιές είναι. «Γενικά μιλώντας», αναφέρεται στη σύνοψη της μελέτης περίπτωσης, «Χονδρικά η TL μπορούσε να διακρίνει τις ημέρες του περασμένου μήνα, τους μήνες των δύο περασμένων ετών και μόνο χρόνια από παλαιότερες αναμνήσεις», αναφέρεται στη σύνοψη της μελέτης για την περίπτωσή της.
Σε αντίθεση με τους περισσότερους ανθρώπους, που ξεχνάμε σταδιακά τις αρνητικές εμπειρίες, εκείνη δεν μπορεί. Γι’ αυτό φυλάει τις δυσάρεστες αναμνήσεις σε ένα «σεντούκι» μέσα στο λευκό δωμάτιο – εκεί έχει αποθηκεύσει, για παράδειγμα, τον θάνατο του παππού της.
Το λευκό δωμάτιο συνδέεται και με άλλα «δωμάτια» στα οποία δραπετεύει όταν την κατακλύζουν τα συναισθήματα. Έχει μια παγωμένη «αίθουσα πάγου», όπου πηγαίνει για να ηρεμήσει όταν θυμώνει. Όταν προσπαθεί να λύσει κάποιο πρόβλημα, κλείνεται σε ένα μικρό, άδειο «δωμάτιο προβλημάτων», χωρίς καθόλου περισπασμούς.
Όταν ο πατέρας της έφυγε για να ανελιχθεί στη στρατιωτική ιεραρχία, εμφανίστηκε στο μυαλό της ένα ακόμη δυσάρεστο δωμάτιο, γεμάτο στρατιώτες. Η TL βρίσκει τον εαυτό της εκεί κάθε φορά που νιώθει ενοχές.
Τα ερωτήματα για την υπερθυμησία
Η μελέτη περίπτωσης της TL δεν εξερευνά τις δυσκολίες της εξαιρετικής της μνήμης, όμως άλλα άτομα με HSAM, έχουν περιγράψει την ακατάπαυστη και υπερβολική ροή αναμνήσεων ως «ατελείωτη, ανεξέλεγκτη και αυτόματη». Ελάχιστοι έχουν μοιραστεί τις εμπειρίες τους σε επιστημονικές δημοσιεύσεις .
Επηρεάζει η ηλικία τις αναμνήσεις των ανθρώπων αυτών; Οι ικανότητές τους να ταξιδεύουν νοερά, βασίζονται στην ηλικία; «Είναι δύσκολο να γενικεύσουμε συμπεράσματα σχετικά με την υπερθυμησία, από τη στιγμή που βασίζονται σε ελάχιστες περιπτώσεις. Μπορούν να μάθουν να ελέγχουν τη συσσώρευση των αναμνήσεών τους;», ρωτά η La Corte.
«Τα ερωτήματα παραμένουν πολλά, και ακόμη περισσότερα που θα ανακαλύψουμε. Μας περιμένει μια συναρπαστική ερευνητική πορεία».