Ένα τεράστιο προϊστορικό τοπίο, που σήμερα βρίσκεται κρυμμένο κάτω από τη Βόρεια Θάλασσα, ενδέχεται να φιλοξενούσε δάση και άγρια ζωή χιλιάδες χρόνια νωρίτερα από ό,τι πίστευαν μέχρι πρότινος οι επιστήμονες.
Νέα έρευνα υποδηλώνει ότι η Ντόγκερλαντ (Doggerland), μια έκταση ξηράς που κάποτε ένωνε τη Βρετανία με την ηπειρωτική Ευρώπη, ενδέχεται να αποτελούσε ένα φιλόξενο περιβάλλον για φυτά, ζώα και ενδεχομένως πρώιμες ανθρώπινες κοινότητες, πολύ πριν τα δάση εξαπλωθούν ευρέως στη Βρετανία και τη βόρεια Ευρώπη.
Ανασύνθεση του προϊστορικού περιβάλλοντος μέσω αρχαίου DNA
Η μελέτη, με επικεφαλής ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Γουόρικ και δημοσιευμένη στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), χρησιμοποίησε αρχαίο DNA από ιζήματα (sedaDNA) για να ανασυνθέσει το περιβάλλον της Ντόγκερλαντ με πρωτοφανή λεπτομέρεια.
Αναλύοντας γενετικά ίχνη που διατηρήθηκαν σε θαλάσσια ιζήματα, οι επιστήμονες κατάφεραν να ταυτοποιήσουν είδη φυτών που έζησαν εκεί από το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων μέχρι τη στιγμή που η άνοδος της στάθμης της θάλασσας βύθισε οριστικά το τοπίο.
Τα ευρήματα αποκαλύπτουν ότι είδη δασών εύκρατου κλίματος, όπως η δρυς, η φτελιά και η φουντουκιά, υπήρχαν ήδη στη νότια Ντόγκερλαντ πριν από περισσότερα από 16.000 χρόνια — αρκετές χιλιάδες χρόνια νωρίτερα από ό,τι υποδεικνύουν τα αρχεία γύρης από την ηπειρωτική Βρετανία.
Οι ερευνητές ανίχνευσαν επίσης DNA από φλαμουριά (Tilia), ένα θερμόφιλο είδος δέντρου, που εμφανίστηκε περίπου 2.000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι είχε καταγραφεί προηγουμένως στη Βρετανία.
Εκπλήξεις από τη χλωρίδα: Η απρόσμενη επιβίωση αρχαίων ειδών
Ίσως το πιο εκπληκτικό εύρημα ήταν η ανακάλυψη γενετικών ιχνών που ανήκουν στην Πτεροκάρυα (Pterocarya), ένα δέντρο συγγενικό με την καρυδιά, το οποίο θεωρούνταν ότι είχε εξαφανιστεί από τη βορειοδυτική Ευρώπη πριν από περίπου 400.000 χρόνια.
Η παρουσία αυτού του είδους υποδηλώνει ότι ενδέχεται να επιβίωσε στην περιοχή για πολύ μεγαλύτερο διάστημα από ό,τι υπέθεταν οι επιστήμονες.
Ερευνητές ανέλυσαν 252 δείγματα ιζημάτων από 41 θαλάσσιους πυρήνες κατά μήκος του προϊστορικού «Νότιου Ποταμού» για να ανασυνθέσουν την οικολογική ιστορία της Ντόγκερλαντ.
Τα ευρήματα, που καλύπτουν την περίοδο από πριν από 16.000 χρόνια έως την τελική βύθισή της στη Βόρεια Θάλασσα, βασίστηκαν σε ανάλυση αρχαίου DNA που διατηρήθηκε στα ιζήματα.
Νέα δεδομένα για τον σχηματισμό της Βόρειας Θάλασσας και τη Doggerland
Για την αποκάλυψη αυτών των στοιχείων, οι ερευνητές ανέλυσαν 252 δείγματα ιζημάτων που ελήφθησαν από 41 θαλάσσιους πυρήνες κατά μήκος ενός προϊστορικού ποτάμιου συστήματος γνωστού ως Southern River (Νότιος Ποταμός).
Τα ιζήματα, τα οποία συσσωρεύτηκαν επί χιλιάδες χρόνια, διέσωσαν τμήματα αρχαίου DNA που επέτρεψαν στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν την οικολογική ιστορία της Doggerland από περίπου 16.000 χρόνια πριν μέχρι την τελική της βύθιση κάτω από τη Βόρεια Θάλασσα.
Ο καθηγητής Robin Allaby της Σχολής Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου του Warwick και κύριος συγγραφέας αυτής της μελέτης αναφέρει: «Αναλύοντας το sedaDNA από τη Νότια Doggerland σε μια κλίμακα που δεν έχει ξαναγίνει, ανασυνθέσαμε το περιβάλλον αυτής της χαμένης γης από το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων μέχρι την έλευση της Βόρειας Θάλασσας. Βρήκαμε αναπάντεχα δέντρα χιλιάδες χρόνια νωρίτερα από ό,τι περίμενε κανείς — και ενδείξεις ότι η Βόρεια Θάλασσα σχηματίστηκε πλήρως αργότερα από ό,τι πιστευόταν προηγουμένως».
Από την ανθρώπινη πλευρά, αυτή είναι η καλύτερη απόδειξη ότι το δασικό περιβάλλον της Doggerland θα μπορούσε να είχε υποστηρίξει πρώιμες κοινότητες της Μεσολιθικής περιόδου πριν από την πλημμύρα, και ίσως βοηθά να εξηγηθεί γιατί σήμερα σώζονται σχετικά λίγα στοιχεία αυτής της περιόδου στην ηπειρωτική Βρετανία.
Η έρευνα αμφισβητεί επίσης προηγούμενες υποθέσεις σχετικά με το πότε εξαφανίστηκε η Doggerland. Στοιχεία από το αρχείο του DNA υποδηλώνουν ότι τμήματα του τοπίου παρέμειναν πάνω από την επιφάνεια του νερού ακόμη και μετά από μεγάλα πλημμυρικά γεγονότα, συμπεριλαμβανομένου του τσουνάμι Storegga πριν από περίπου 8.150 χρόνια. Ορισμένες περιοχές ενδέχεται να επιβίωσαν ως ξηρά μέχρι και πριν από 7.000 χρόνια.
Μικροκαταφύγια και η λύση στο Παράδοξο του Reid
Η μελέτη ενισχύει τις αυξανόμενες ενδείξεις ότι μικρής κλίμακας «μικροκαταφύγια» επέτρεψαν σε είδη φυτών εύκρατου κλίματος να επιβιώσουν από τις συνθήκες της Εποχής των Παγετώνων στη βόρεια Ευρώπη.
Αυτό βοηθά στην εξήγηση του Παραδόξου του Reid — δηλαδή του τρόπου με τον οποίο τα δέντρα επαναποίκισαν την περιοχή τόσο γρήγορα μετά την υποχώρηση των παγετώνων. Η παρουσία δασικών ενδιαιτημάτων τόσο νωρίς στην ιστορία της Doggerland εγείρει επίσης νέα ερωτήματα σχετικά με τη σημασία της περιοχής για τους προϊστορικούς ανθρώπους.
Τα δασικά οικοσυστήματα θα μπορούσαν να έχουν συντηρήσει ζώα όπως ο αγριόχοιρος και άλλα θηράματα, παρέχοντας δυνητικά πλούσιους πόρους για τις πρώιμες κοινότητες της Μεσολιθικής περιόδου, πολύ πριν από την εμφάνιση του γνωστότερου πολιτισμού Maglemosian πριν από περίπου 10.300 χρόνια.
Ένας απ’ τους συγγραφείς, ο καθηγητής Vincent Gaffney από το Πανεπιστήμιο του Bradford, αναφέρει:
«Για πολλά χρόνια, η Doggerland περιγραφόταν συχνά ως μια χερσαία γέφυρα – σημαντική μόνο ως διαδρομή για τον προϊστορικό αποικισμό των Βρετανικών Νήσων. Σήμερα, κατανοούμε ότι η Doggerland δεν ήταν μόνο μια κοιτίδα πρώιμης ανθρώπινης εγκατάστασης, αλλά και ότι η παρουσία αυτής της χερσαίας έκτασης μπορεί να παρείχε καταφύγιο για φυτά και ζώα, λειτουργώντας ως μοχλός για τον τρόπο με τον οποίο οι προϊστορικές κοινότητες εγκαταστάθηκαν και επανεγκαταστάθηκαν στη βόρεια Ευρώπη στο πέρασμα των χιλιετιών».
Καθώς οι επιστήμονες συνεχίζουν να ερευνούν τα βυθισμένα τοπία της Βόρειας Θάλασσας, η Doggerland αναδεικνύεται όλο και περισσότερο όχι ως μια απλή μεταναστευτική οδός, αλλά ως ένα ακμάζον οικοσύστημα που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην περιβαλλοντική και ανθρώπινη ιστορία της Ευρώπης κατά την Εποχή των Παγετώνων.