Κάτω από τα νερά στον Κόλπο της Νάπολης, στο αρχαίο λιμάνι που ονομαζόταν Πόρτους Ιούλιους, μια ομάδα ενάλιων αρχαιολόγων, ολοκλήρωσε την ανασκαφή σε μια εξαιρετικά καλά διατηρημένη εγκατάσταση για θερμά λουτρά, σε ένα από τα πιο πολυτελή – και περισσότερο έκλυτα “κρησφύγετα” της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Την αρχαία πόλη Βάιες.
Οι Βάιες
Οι Βάιες, που αρχικά ήταν το λιμάνι της αρχαίας Κύμης, βρίσκονται σε μικρή απόσταση από τη Νάπολη, αλλά όχι τόσο μακριά από τη Ρώμη.
Το όνομά τους αποδίδεται στον Βάιο που, σύμφωνα με μια παράδοση, ήταν πηδαλιούχος στο πλοίο του Οδυσσέα. Ο Βάιος λέγεται ότι πέθανε και ενταφιάστηκε στην παραλία της περιοχής.
Θέρετρο ασυδοσίας για τους εύπορους Ρωμαίους
Οι Βάιες από νωρίς, απέκτησαν μεγάλη φήμη ως θέρετρο ιαματικών λουτρών, αφού στην περιοχή, υπάρχει άφθονο θειούχο νερό. Γι’ αυτό και αρκετοί Ρωμαίοι, την επέλεγαν για να χτίσουν εκεί τις επαύλεις τους. Ο πιο διάσημος ανάμεσά τους, ήταν ο Ιούλιος Καίσαρας.
Σύντομα, λόγω του κλίματος και της εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς του, το μέρος εξελίχθηκε σε δημοφιλές θέρετρο της ρωμαϊκής αρχαιότητας, όπου συγκεντρώνονταν τους καλοκαιρινούς κυρίως μήνες η καλή κοινωνία της Ρώμης – ανάμεσά τους πολιτικοί, τραπεζίτες, επιχειρηματίες αλλά και νεολαία που αναζητούσε περιπέτεια έξω από τα γνωστά σημεία της Ρώμης.
Αρκετοί Ρωμαίοι συγγραφείς αναφέρουν τις Βάιες στα έργα τους και, ορισμένοι από αυτούς, τις χαρακτηρίζουν ως ένα από τα πιο επικίνδυνα μέρη της αυτοκρατορίας, γεμάτο πειρασμούς ακόμη και για εκείνους που είχαν αυστηρές ηθικές αρχές.
Το ρωμαϊκό θέρετρο, αποτελούσε πόλο έλξης για ανθρώπους με οικονομική άνεση που ήθελαν να επιδείξουν τον πλούτο τους και να εντυπωσιάσουν.
Για ορισμένους συγγραφείς, οι Βάιες ήταν συνώνυμο της ακολασίας, της ηδονοθηρίας και της ασυδοσίας.
Ο αρχαιολογικός χώρος, βρίσκεται τρία μέτρα κάτω από τη θάλασσα, εντός της Ζώνης Β του Ενάλιου Αρχαιολογικού Πάρκου των Βαϊών. Ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά το 2023.
Μόλις πρόσφατα ωστόσο, οι μελετητές κατάφεραν να καταγράψουν την εξαιρετική κατάσταση στην οποία έχει διατηρηθεί.
Ο χώρος ήταν μια ρωμαϊκή “σάουνα” – λακωνικόν, δηλαδή ζεστός χώρος για να ιδρώνουν οι επισκέπτες.
Το μωσαϊκό τους, έχει διατηρηθεί άθικτο, ενώ εξακολουθεί να υποστηρίζεται από τους πυλώνες του συστήματος αντλητικών δεξαμενών – μια ευφυής μέθοδος θέρμανσης, η οποία, σε συνδυασμό με τους εντοιχισμένους σωλήνες, επέτρεπαν την κυκλοφορία του ζεστού αέρα στο εσωτερικό.
Πέρα από την κατασκευή τους, στα ρωμαϊκά λουτρά, αυτό που έχει κεντρίσει την προσοχή των ερευνητών, είναι τα κεραμικά υλικά που ήρθαν στο φως της ανασκαφής, τα οποία μελετώνται την τρέχουσα περίοδο.
Τα θραύσματα αυτά, είναι καθοριστικής σημασίας, όχι μόνο για τον ακριβή καθορισμό της χρονολογίας κατασκευής των λουτρών, αλλά και τη διασαφήνιση των συνθηκών της κατάρρευσής τους.
Στο σημείο αυτό, προκύπτει η πιο ενδιαφέρουσα υπόθεση. Σύμφωνα με τις κλασικές πηγές, το σύμπλεγμα αυτό, μπορεί να ήταν τμήμα της έπαυλης του Κικέρωνα, του Ρωμαίου ρήτορα και πολιτικού ο οποίος, όπως και πολλά μέλη της ελίτ, σύχναζε στις Βάιες σε αναζήτηση ηδονής και χαλάρωσης.
Προκειμένου να καταλάβουμε τη σημασία της ανακάλυψης, μπορούμε ν’ ανατρέξουμε στην ιστορία των Βαϊών, μιας πόλης η οποία για αιώνες ολόκληρους, συνδύαζε την πολυτέλεια, την ακολασία αλλά και την τεχνική πρωτοπορία του ρωμαϊκού κόσμου.
Στη βορειοδυτική ακτή του Κόλπου της Νάπολης, η φήμη της πόλης είχε εδραιωθεί ως προορισμός για διασκέδαση και θεραπεία σε θερμές πηγές, ξεπερνώντας ακόμη και εκείνη της Πομπηίας και του Ερκολάνο.
Το όνομά της αποδίδεται στον Βάιο, ο οποίος ήταν πηδαλιούχος στο πλοίο στο Οδυσσέα.
Από τον 2ο αιώνα π.Χ., οι ιαματικές ιδιότητες του θειούχου νερού διοχετεύονταν μέσα από ένα δίκτυο θαλάμων και σωλήνων, προσελκύοντας στις εγκαταστάσεις των Βαϊών, τη ρωμαϊκή ελίτ.
Ήδη από το 176 π.Χ., ο Ρωμαίος ιστορικός, Τίτος Λίβιος, έγραφε για τις θεραπευτικές ιδιότητες των λουτρών. Ωστόσο, έως τον 1ο αιώνα π.Χ., οι Βάιες είχαν εξελιχθεί σε πολυτελές θέρετρο της εποχής, όπου πολιτικές προσωπικότητες, όπως ήταν ο Γάιος Μάριος, ο στρατηγός και πολιτικός Λεύκιος Λικίνιος Λούκουλλος, ακόμη και ο Ιούλιος Καίσαρας, είχαν χτίσει επαύλεις στον λόφο της σημερινής πόλης Καστέλο και ενέδιδαν σε απολαύσεις.
Για τον Αύγουστο, οι Βάιες είχαν γίνει αυτοκρατορική κατοικία. Ο Νέρωνας έχτισε και εκείνος παλάτι εκεί, ενώ ο Αδριανός πέθανε το 138 μ.Χ., στα λουτρά.
Αν ένα συγκεκριμένο επεισόδιο, μπορεί να μας δώσει μια καλύτερη εικόνα σχετικά με την πολυτέλεια και την ακολασία των Βαϊκών, αυτό είναι η διαταγή του Καλιγούλα, το 39 π.Χ., ο οποίος έμεινε στην ιστορία για την μεγαλομανία του, να κατασκευαστεί μια πλωτή γέφυρα, αψηφώντας την προφητεία που έλεγε πως, θα γίνει αυτοκράτορας μόνο αν “διασχίσει έφιππος τον Κόλπο της Νάπολης”.
Σύμφωνα με τους Ρωμαίους ιστορικούς, Σουητόνιο και Δίων Κάσσιο, ο εκκεντρικός Καλιγούλας, πράγματι, κατασκεύασε μια πλατφόρμα μήκους σχεδόν πέντε χιλιομέτρων, από τις Βάϊες έως την πόλη Ποτσουόλι και διέσχισε έφιππος τον κόλπο.
Ένα υποθαλάσσιο αρχαιολογικό πάρκο
Η παρακμή της πόλης των Βαϊών σηματοδοτήθηκε από την εισβολή των βαρβάρων και των Μουσουλμάνων. Το οριστικό της τέλος ωστόσο, σφράγισε η σεισμική και ηφαιστειακή δραστηριότητα η οποία, από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, βύθισε μεγάλο μέρος της κάτω από τη θάλασσα.
Σήμερα, τα ερείπιά της, ανάμεσα στα οποία, αγάλματα, μωσαϊκά και πλακόστρωτοι δρόμοι, αποτελούν τμήμα ενός εντυπωσιακού υποθαλάσσιου αρχαιολογικού πάρκου, το οποίο οι επισκέπτες μπορούν να επισκεφτούν κάνοντας καταδύσεις ή πάνω σε βάρκες με διάφανο πυθμένα.
Συνέχεια των ερευνών
Ανάμεσα στις πιο εμβληματικές δομές του χώρου, είναι ο χαρακτηριζόμενος Ναός του Ερμή, ένας μεγάλος θόλος με διάμετρο 22 μέτρων, ο οποίος, πριν από την κατασκευή του Πάνθεου από τον Μάρκο Βιψάνιο Αγρίππα, ήταν ο μεγαλύτερος στον κόσμο και είχε δημιουργηθεί ως ενιαίο τμήμα.
Παρά την ονομασία του, η πραγματική του λειτουργία, παραμένει ένα μυστήριο.
Οι εργασίες στο λακωνικόν που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, θα συνεχιστούν και το φθινόπωρο, εστιάζοντας στην αποκατάσταση του μωσαϊκού – το οποίο έχει εν μέρει καλυφθεί από συγκρίματα ασβεστοκονιάματος – και στα ίχνη των τοιχογραφιών.
Κάθε λεπτομέρεια που αναλύεται, θα επιβεβαιώνει αν πράγματι, τα λουτρά αυτά ανήκαν στον Κικέρωνα, ένα εύρημα που θα προσθέσει ακόμη ένα κεφάλαιο στον θρύλο των Βαϊών, της πόλης όπου η ελίτ της Ρώμης ψυχαγωγούταν, θεραπευόταν και περιστασιακά, έχανε τον έλεγχο.
