Με μία υπεύθυνη δήλωση ενός μηχανικού, χωρίς την αυτοψία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, φαίνεται πως χορηγείται εδώ και 13 χρόνια, το πιστοποιητικό πυροπροστασίας στις περισσότερες επιχειρήσεις της χώρας, ακόμη και σε βιομηχανίες, που θεωρούνται χαμηλού κινδύνου. Ειδικοί ανοίγουν την συζήτηση για αναθεώρηση της διαδικασίας, με αφορμή το τραγικό δυστύχημα με 5 νεκρές εργαζόμενες που σημειώθηκε στο εργοστάσιο «Βιολάντα», όπου η μελέτη πυρασφάλειας έχει μπει στο μικροσκόπιο, με δεδομένο ότι η αιτία της έκρηξης θεωρείται η διαρροή προπανίου.
Ρεπορτάζ: Κωνσταντίνα Χαϊνά
Το μεσημέρι της Τετάρτης (28/01) ο διοικητής του Ενιαίου Συντονιστικού Κέντρου Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων, Υποστράτηγος Αναστάσιος Μιχαλόπουλος, ανακοίνωσε ότι διαπιστώθηκε η ύπαρξη δύο υπέργειων δεξαμενών προπανίου, χωρητικότητας 5.000 και 9.000 λίτρων αντίστοιχα, οι οποίες βρίσκονταν σε απόσταση περίπου 30 μέτρων από την περιοχή της έκρηξης. Από τα ευρήματα προέκυψε ύπαρξη πάγου στις σωληνώσεις της δεξαμενής των 5.000 λίτρων, στοιχείο που υποδηλώνει πρόσφατη λειτουργία αυτής. Η διασύνδεση των δεξαμενών πραγματοποιούνταν μέσω υπόγειων σωληνώσεων, οι οποίες διέρχονταν κάτω από ασφαλτοστρωμένο χώρο και εισέρχονταν στο ισόγειο τμήμα του κτιρίου, τροφοδοτώντας τους φούρνους.
Κατόπιν εξειδικευμένων ελέγχων με χρήση αζώτου, διαπιστώθηκε διαρροή στο έδαφος, γεγονός που οδήγησε στη διενέργεια τομής και εκσκαφής σε βάθος περίπου 60 εκατοστών, όπου εντοπίστηκε εκτεταμένη διαρροή εντός του εδάφους. Η διαρροή εκτιμάται ότι ήταν πολύμηνη, με τα ανιχνευτικά μέσα να καταγράφουν εξαιρετικά υψηλές συγκεντρώσεις προπανίου. Η σημαντική αυτή διαφυγή προπανίου, μέσω του εδάφους, μετακινήθηκε σε απόσταση περίπου 25 μέτρων και συγκρατήθηκε σε υπόγειο χώρο, όπου, με την παρουσία σπινθηρισμού που προκλήθηκε από ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό της εγκατάστασης και οδήγησε σε έκρηξη.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, εργαζόμενες φέρεται να είχαν παραπονεθεί εδώ και καιρό για οσμή αερίου στις εγκαταστάσεις και είχαν ενημερώσει τους προϊσταμένους τους. Στο πλαίσιο αυτό, εύλογα προέκυψαν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τα μέτρα πυρασφάλειας και το σύστημα ανίχνευσης αερίων στο εργοστάσιο, το οποίο εάν υπήρχε, είναι απορίας άξιο γιατί δεν λειτούργησε εγκαίρως ώστε να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος, προκειμένου οι εργαζόμενοι να απομακρυνθούν με ασφάλεια από τον χώρο.
Η διαδικασία έκδοσης πιστοποιητικού πυροπροστασίας
Ακόμη ένα ζήτημα όμως που έχει τεθεί στον δημόσιο διάλογο τις τελευταίες ώρες είναι αν και πότε έγιναν έλεγχοι από τις αρμόδιες αρχές για αυτά τα μέτρα πυρασφάλειας, αλλά και πόσο αποτελεσματική είναι εν γένει η διαδικασία έκδοσης και ανανέωσης των πιστοποιητικών πυροπροστασίας, για όλες τις επιχειρήσεις, καθώς μετά την αλλαγή της νομοθεσίας, το 2013, όλα απλοποιήθηκαν. Ουσιαστικά αρκεί να υποβληθεί μία μελέτη, η οποία εφόσον είναι σύμφωνη με συγκεκριμένες προδιαγραφές που προβλέπονται, η εκάστοτε εταιρεία παίρνει το «πράσινο φως» για την έκδοση του εν λόγω πιστοποιητικού, που είναι απαραίτητο για την άδεια λειτουργίας της.
Η αυτοψία της Πυροσβεστικής εδώ και πολλά χρόνια δεν αποτελεί προϋπόθεση, εκτός εάν πρόκειται για επιχειρήσεις που ανήκουν σε κατηγορίες υψηλής επικινδυνότητας. Ως εκ τούτου, για να διαπιστωθεί εάν κάποιος δεν έχει εφαρμόσει όσα υποστηρίζει ότι θα κάνει, χρειάζονται εκ των υστέρων έλεγχοι από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Διενεργούνται όμως; Κι αν ναι, γίνονται μόνο έπειτα από καταγγελίες ή οι Αρχές προχωρούν και σε αιφνιδιαστικές εφόδους, για να διακριβώσουν αν αυτά που γράφονται σε ένα χαρτί υλοποιούνται και στην πράξη;
Για την ανάγκη αναθεώρησης της διαδικασίας χορήγησης πιστοποιητικού πυροπροστασίας, και επιστροφής σε ένα παρόμοιο καθεστώς με αυτό που ίσχυε προ του 2013, μιλά ο Ανδρέας Γκουρμπάτσης, αντιστράτηγος, υπαρχηγός εν αποστρατεία του Πυροσβεστικού Σώματος, ο οποίος κρίνει την τροποποίηση επιτακτική. «Μέχρι το 2013, ένας επιχειρηματίας που ήθελε να πάρει πιστοποιητικό πυροπροστασίας από την Πυροσβεστική, υπέβαλε διά του μηχανικού του μία μελέτη, όπως προβλέπει ο νόμος, και την ήλεγχε η Πυροσβεστική. Εφόσον ήταν σύμφωνη με τον νόμο, την ενέκρινε και προχωρούσε ο μηχανικός στην διαδικασία υλοποίησης αυτής της μελέτης, και όταν ήταν έτοιμος, επανερχόταν με μία αίτηση για να ελεγχθεί. Τότε, ο αξιωματικός προχωρούσε σε αυτοψία και έκανε αναφορά στην διοίκηση, και εάν ήταν όλα εντάξει, ο διοικητής χορηγούσε το πιστοποιητικό» εξηγεί στο enikos.gr ο κ. Γκουρμπάτσης.
Σύμφωνα με τον ίδιο όμως, αργότερα τα πράγματα άλλαξαν, λόγω του αυξημένου φόρτου εργασίας της Πυροσβεστικής. Πλέον, όπως λέει ο κ. Γκουρμπάτσης, υποβάλλεται η μελέτη, -όπως και τότε- στην Πυροσβεστική, προκειμένου να εγκριθεί, και στην συνέχεια ο μηχανικός προχωρά σε υπεύθυνη δήλωση. «Ουσιαστικά ο ίδιος λέει “αναλαμβάνω την ευθύνη πως όλα είναι όπως προβλέπει ο νόμος” και στην συνέχεια χορηγείται το πιστοποιητικό πυροπροστασίας, χωρίς την αυτοψία από την Πυροσβεστική. Αυτό δεν είναι σωστό, όπως μπορεί να καταλάβει ο καθένας».
Για παράδειγμα, με αφορμή το δυστύχημα στο εργοστάσιο «Βιολάντα» ο κ. Γκουρμπάτσης επισημαίνει, μετά και το επίσημο πόρισμα της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, πως οι σωληνώσεις φαίνεται πως περνούσαν κάτω από τη γη. «Όπως γίνεται τώρα από τους αρμόδιους αξιωματικούς που ερευνούν το πεδίο, θα μπορούσαν να εξεταστούν και τότε οι ανιχνευτές αερίου, εάν υπάρχουν».
Συγκεκριμένα, οι ανιχνευτές πρέπει να τοποθετούνται χαμηλά στο έδαφος, και εξετάζεται εάν στην συγκεκριμένη περίπτωση, εφόσον υπήρχαν, είχαν τοποθετηθεί υψηλότερα. «Σε αυτό το σενάριο, δεν μπορεί να ανιχνευτεί η διαφυγή. Επίσης, πρέπει να δούμε εάν ήταν πιστοποιημένοι, εάν συντηρούνταν, και εάν είχαν ηχητικά και οπτικά συστήματα. Δηλαδή, όταν ανιχνεύεται η ποσότητα αερίου που αγγίζει τα κατώτατα όρια εκρηκτικότητας, σημάνει συναγερμός, μέσω του οποίου ειδοποιείται το προσωπικό και εκκενώνει τον χώρο. Όλα αυτά, τα ενδεχόμενα λάθη και οι ενδεχόμενες παραλείψεις, που μπορεί να προκύψουν τώρα, θα είχαν βρεθεί με την αυτοψία».
Επίσης, σύμφωνα με τον κ. Γκουρμπάτση, προβλέπεται η επιχείρηση να διατηρεί βιβλίο επιθεώρησης και ελέγχου των μέτρων και μέσων πυροπροστασίας. «Εδώ πρέπει να δούμε εάν υπήρχε αυτό το βιβλίο, πότε έγινε έλεγχος και τι διαπιστώθηκε από την επιθεώρηση. Υπήρχαν παρατηρήσεις; Συμμορφώθηκαν; Υπάρχουν ερωτήματα, και σε συνδυασμό με τις καταγγελίες των εργαζομένων, πρέπει να εξεταστεί η κατηγορία του ενδεχόμενου δόλου».
Από την πλευρά του ο κ. Μιχάλης Χάλαρης, καθηγητής Ανάλυσης & Διαχείρισης Ανθρωπογενών και Φυσικών Καταστροφών και αντιστράτηγος ε.α. Πυροσβεστικού Σώματος, επεσήμανε πως η συγκεκριμένη εγκατάσταση είναι βιομηχανία τροφίμων, οπότε κρίνεται χαμηλής επικινδυνότητας.
Ερωτηθείς για τον λόγο που άλλαξε ο νόμος τότε, ο ίδιος απάντησε πως «διαπιστώθηκε ότι δεν μπορούσε να ανταπεξέλθει ο μηχανισμός. Υπήρχε τρελή καθυστέρηση στις αδειοδοτήσεις επιχειρήσεων. Αυτή η κουβέντα ξεκίνησε αρχές του 2000 και ολοκληρώθηκε στα μνημονιακά χρόνια. Ήταν μέσα από τις υποδείξεις του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας) για να βελτιωθεί η επιχειρηματικότητα στην χώρα μας και να επιταχυνθούν οι διαδικασίες αδειοδότησης».
Όσο για το αν συμφωνεί ο ίδιος με την αλλαγή που είχε νομοθετηθεί, σχολίασε πως όταν δεν υπάρχει ανθρώπινο δυναμικό και «δεν έχεις βάλει την πληροφορική στις διαδικασίες, δεν μπορείς να κάνεις κάτι άλλο. Οι διαδικασίες για μία επιχείρηση σαν την Βιολάντα, διαρκούσαν πάνω από 1 χρόνο. Σημειώνεται πως αυτά ακολουθούνται για τις επιχειρήσεις χαμηλής επικινδυνότητας».
Σχετικά με τα όσα θα έπρεπε να είχαν γίνει στο εργοστάσιο «Βιολάντα», και είναι άγνωστο ακόμη εάν όντως έγιναν, ο κ. Χάλαρης εξήγησε πως εμπλέκονται τρεις αρμόδιες Αρχές. «Θα έπρεπε η παλιά νομαρχία που είναι η αδειοδοτούσα αρχή, να ελέγξει εάν τα χαρτιά που κατέβαλε η επιχείρηση ήταν όλα εντάξει. Η Επιθεώρηση από την πλευρά της, πραγματοποιεί δειγματοληπτικούς ελέγχους, και δεν νομίζω να μην είχε ελεγχθεί, αφού είναι από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες στα Τρίκαλα, ενώ δειγματοληπτικούς ελέγχους θα μπορούσε να είχε κάνει και η Πυροσβεστική, αλλά δεν είναι υποχρεωτικό».
Σε περίπτωση που υπάρχουν καταγγελίες για μία επιχείρηση, προτεραιοποιείται ο έλεγχος. «Δεν ξέρουμε εάν έχει γίνει στην συγκεκριμένη περίπτωση, μπορεί να έχει γίνει, και να το αγνοούμε εμείς αυτή τη στιγμή».