Ένα νέο μοντέλο κράτους και διακυβέρνησης θα περιλαμβάνει η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση. Το τελικό κείμενο της πρότασης αναμένεται να προτείνει παρεμβάσεις σε περίπου 70 άρθρα και θα βασίζεται στις προτάσεις που κατέθεσε η Ν.Δ. το 2018, οι οποίες απορρίφθηκαν από την τότε πλειοψηφία του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και σε νέες, με το βάρος να πέφτει στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, στη θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, στην επιλογή ανώτατων δικαστών, στην ευθύνη υπουργών και στη σύνδεση της μονιμότητας στο Δημόσιο με την αξιοκρατία και την αξιολόγηση.
Με την επιφύλαξη των νέων προτάσεων που θα κατατεθούν από τους βουλευτές, το κείμενο της Νέας Δημοκρατίας, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της Realnews, θα περιλαμβάνει προτάσεις για τροποποίηση στα εξής άρθρα:
- Στα άρθρα 2 και 4 για τη διασφάλιση του ευρωπαϊκού προσανατολισμού της χώρας και την κατοχύρωση ισότητας ευκαιριών και αξιοκρατίας.
- Στο άρθρο 15 για την αδειοδότηση των ραδιοτηλεοπτικών παρόχων από το ΕΣΡ.
- Στο άρθρο 16 προκειμένου να επιτρέπεται η ίδρυση πανεπιστημίων από ιδιώτες.
- Στο άρθρο 24 για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, της διαχείρισης των δασικών και υδάτινων πόρων, την υποχρεωτική αναδάσωση καμένων δασικών εκτάσεων.
Προτάσεις για σημαντικές τροποποιήσεις αναμένονται και στο κεφάλαιο που αναφέρεται στην οργάνωση και στις λειτουργίες της πολιτείας.
Συγκεκριμένα:
- Στο άρθρο 29 για τον έλεγχο των εκλογικών δαπανών των κομμάτων και των υποψήφιων βουλευτών από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Δεν θα πρέπει να αποκλειστεί και μία ακόμη πιο τολμηρή ρύθμιση, με την οποία θα προβλέπεται ότι το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο θα προβαίνει σε ουσιαστικό έλεγχο για τη λειτουργία των πολιτικών κομμάτων.
- Στο άρθρο 30 για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για εξαετή θητεία.
- Στα άρθρα 34, 35, 37 για την αναπλήρωση του Προέδρου της Δημοκρατίας, τη δυνατότητα να εκδίδει διαγγέλματα άνευ κυβερνητικής προσυπογραφής και τη διεξαγωγή εκλογών από υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον πρόεδρο του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου σε περίπτωση αποτυχίας των διερευνητικών εντολών.
- Στα άρθρα 41 και 42 για την κατάργηση της δυνατότητας διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας και για τις αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας στη δημοσίευση και αναπομπή νόμων.
- Στο άρθρο 51 για την καθολική επέκταση της επιστολικής ψήφου ώστε να ισχύει για τους εκλογείς εντός και εκτός επικράτειας και σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις αλλά και για τη δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου.
- Στο άρθρο 53 για σταθερό κυβερνητικό κύκλο.
- Στο άρθρο 72 για την καθιέρωση προληπτικού ουσιαστικού ελέγχου συνταγματικότητας νομοσχεδίων.
- Στα άρθρα 74, 75 και 76 για την καθιέρωση κανόνων καλής νομοθέτησης.
- Στο άρθρο 78 για την κατάργηση της δυνατότητας αναδρομικής επιβολής φόρου και την καθιέρωση σταθερού φορολογικού καθεστώτος σε στρατηγικές επενδύσεις.
- Στο άρθρο 79 ώστε ο Προϋπολογισμός να διασφαλίζει τη δημοσιονομική ισορροπία μεταξύ εσόδων και εξόδων και τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία.
- Στο άρθρο 86 για την ουσιαστική απεμπλοκή της Βουλής από τις διαδικασίες δίωξης υπουργών με κατάργηση των προανακριτικών επιτροπών. Η κυβέρνηση δεν έχει καταλήξει ακόμα στην τελική απόφαση, ωστόσο στο τραπέζι βρίσκεται το σενάριο κατάργησης του αμελλητί και της διενέργειας προκαταρκτικής εξέτασης από κορυφαίους εισαγγελικούς λειτουργούς.
- Στα άρθρα 88 και 89 για την υποχρεωτική αποχώρηση των δικαστικών λειτουργών στο 70ό έτος της ηλικίας τους, την απαγόρευση σε εν ενεργεία ή διατελέσαντες δικαστικούς επί τριετία μετά την αποχώρησή τους να συμμετέχουν με οποιαδήποτε ιδιότητα στην κυβέρνηση και να τοποθετηθούν σε πολιτικές θέσεις.
- Στο άρθρο 90 για την επιλογή των προέδρων ανώτατων δικαστηρίων από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή ή άλλο εκλεκτορικό σώμα με συμμετοχή και της Δικαιοσύνης.
- Στα άρθρα 93, 94, 98, 99 και 100 για την επιτάχυνση της Δικαιοσύνης, την εισαγωγή ψηφιακών τεχνολογιών στα δικαστήρια, την κατά προτεραιότητα εκδίκαση σημαντικών υποθέσεων, καθώς και τη δυνατότητα εκδίκασης απευθείας ενώπιον του οικείου ανώτατου δικαστηρίου.
- Στο άρθρο 101Α για συγχώνευση των Αρχών Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων και Απορρήτου των Επικοινωνιών. Εκεί ενδεχομένως να προταθεί να κατοχυρωθεί συνταγματικά και η δημιουργία νέας Αρχής για το διαδίκτυο και την τεχνητή νοημοσύνη.
- Στο άρθρο 102 ώστε οι ΟΤΑ να έχουν ίδιους πόρους που συνίστανται σε ανταποδοτικά τέλη και οι προϋπολογισμοί των ΟΤΑ να καταρτίζονται έπειτα από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών και να οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία.
- Στο άρθρο 103 για τη θεσμική κατοχύρωση της αξιολόγησης ώστε οι μισθολογικές απολαβές των εργαζομένων να συνδέονται με την απόδοση (όχι μόνο με τυπικά προσόντα) και παράλληλα να δοθεί δυνατότητα απομάκρυνσης όσων συστηματικά δεν ανταποκρίνονται στα καθήκοντά τους.
- Στο άρθρο 110 για την απλοποίηση της αναθεωρητικής διαδικασίας με κατάργηση του χρονικού ορίου εκκίνησης νέας αναθεώρησης για άρθρα που δεν τροποποιήθηκαν στην αμέσως προηγούμενη διαδικασία.
Η διαδικασία
Μολονότι η επίσημη πρόταση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση δεν έχει κατατεθεί επισήμως, η δημόσια δήλωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για την πρόθεση της Ν.Δ. να κινήσει τη διαδικασία θέτει και τη Βουλή -έστω άτυπα ακόμα- σε διεργασίες Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Ο οδικός χάρτης της Αναθεώρησης προβλέπει μια αυστηρά προκαθορισμένη, πολυεπίπεδη και αρκετά σύνθετη διαδικασία με τρόπο που θα επιβεβαιώνει ότι θα περατωθεί μόνο με ευρεία πολιτική συναίνεση. Πρόκειται για μια διαδικασία που εκτείνεται υποχρεωτικά σε δύο κοινοβουλευτικές περιόδους, ώστε να μεσολαβούν εκλογές και με αυτόν τον τρόπο οι πολίτες να επιδοκιμάζουν ή να αποδοκιμάζουν τα κόμματα για τη στάση τους. Προβλέπει επίσης σύσταση ειδικής επιτροπής Αναθεώρησης και στις δύο Βουλές (προτείνουσα και αναθεωρητική), περιλαμβάνει διαδοχικές ψηφοφορίες με αποφασιστικό ρόλο τόσο της προτείνουσας όσο και της αναθεωρητικής Βουλής.
Η διαδικασία ξεκινά επισήμως με την κατάθεση πρότασης Αναθεώρησης, η οποία πρέπει να υπογράφεται από τουλάχιστον 50 βουλευτές. Στην πρόταση αυτή προσδιορίζονται με σαφήνεια οι συγκεκριμένες συνταγματικές διατάξεις που προτείνεται να αναθεωρηθούν – το ακριβές νέο περιεχόμενό τους είναι έργο της δεύτερης Βουλής, της αναθεωρητικής. Σημειώνεται -και αυτό καταγράφηκε στην Αναθεώρηση του 2019- ότι η προτείνουσα Βουλή δεν δεσμεύει την αναθεωρητική ως προς την κατεύθυνση ή το περιεχόμενο των αναθεωρητέων άρθρων, αλλά αποφασίζει μόνο ποια άρθρα θα αναθεωρηθούν.
Για πρώτη φορά
Στην παρούσα Βουλή συμβαίνει κάτι πρωτοφανές το οποίο ίσως να παίξει καθοριστικό ρόλο. Είναι η πρώτη φορά μετά τη Μεταπολίτευση που η δεύτερη σε δύναμη Κοινοβουλευτική Ομάδα δεν έχει τουλάχιστον 50 βουλευτές προκειμένου να έχει τη δυνατότητα να καταθέσει πρόταση. Στην πράξη αυτό σημαίνει πως αν η αντιπολίτευση δεν συνενώσει δυνάμεις, η μόνη πρόταση που θα κατατεθεί θα είναι αυτή της Νέας Δημοκρατίας. Το σενάριο συνένωσης της αντιπολίτευσης προκειμένου να κατατεθεί πρόταση συγκεντρώνει ελάχιστες αν όχι μηδενική πιθανότητα να συμβεί. Και αυτό λόγω του τρικ Τασούλα στην Αναθεώρηση του 2018. Τότε η Ν.Δ., με εισηγητή τον νυν Πρόεδρο της Δημοκρατίας, στο άρθρο για την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας υπερψήφισε όχι μόνο τη δική της πρόταση αλλά και αυτή του ΣΥΡΙΖΑ, προκειμένου αυτή να συγκεντρώσει 180 ψήφους και στην επόμενη Βουλή να μπορεί να τροποποιηθεί με μόλις 151 ψήφους. Οπερ και εγένετο.
Σε κάθε περίπτωση, αμέσως μετά την κατάθεση της πρότασης της Ν.Δ., αναμένεται εντός Απριλίου να έχει συσταθεί η επιτροπή Αναθεώρησης, η οποία θα λειτουργήσει για περίπου τρεις μήνες. Με τη λήξη των εργασιών της, η Ολομέλεια θα κληθεί να αποφανθεί επί κάθε προτεινόμενου άρθρου της πρότασης, η οποία έχει συγκεντρώσει 50 υπογραφές σε δύο χωριστές ψηφοφορίες που θα πρέπει να απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον έναν μήνα.
Σε αυτές τις ψηφοφορίες, στην προτείνουσα Βουλή δεν εγκρίνεται ακόμη το νέο κείμενο των άρθρων. Αντίθετα, η Βουλή αποφασίζει ποια άρθρα κρίνονται αναθεωρητέα, ενώ ακόμα και αν κάποιο κόμμα καταθέσει το περιεχόμενο που θα πρέπει να έχει η νέα ρύθμιση, αυτό δεν δεσμεύει την επόμενη Βουλή η οποία μπορεί να τροποποιήσει το άρθρο σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση.
Εδώ υπάρχουν δύο εναλλακτικά σενάρια:
- Αν οι προτεινόμενες διατάξεις εγκριθούν και στις δύο ψηφοφορίες με πλειοψηφία τριών πέμπτων (3/5) του συνόλου των βουλευτών (δηλαδή να λάβει τουλάχιστον 180 ψήφους), τότε η επόμενη Βουλή θα μπορέσει να τις αναθεωρήσει με απλή απόλυτη πλειοψηφία (151 ψήφοι).
- Αν εγκριθούν μόνο με απόλυτη πλειοψηφία (τουλάχιστον 151 ψήφοι), τότε η επόμενη Βουλή θα χρειαστεί αυξημένη πλειοψηφία 3/5 για να ολοκληρώσει την Αναθεώρηση.
Προκειμένου να θεωρηθεί ότι ένα άρθρο έλαβε 180 ψήφους, θα πρέπει να επιβεβαιωθεί και στις δύο ψηφοφορίες της πρώτης Βουλής. Ετσι, αν ένα άρθρο πάρει για παράδειγμα 185 ψήφους στην πρώτη ψηφοφορία και 160 στη δεύτερη, τότε θεωρείται ότι εγκρίνεται με τη «δυσμενέστερη» πλειοψηφία, δηλαδή 165, και πάει στην επόμενη Βουλή με 165. Αν πάλι έστω και σε μία ψηφοφορία πάρει λιγότερες από 151 ψήφους απορρίπτεται και δεν μεταφέρεται στην επόμενη Βουλή. Ειδικά, δε, αν πάρει από την πρώτη ψηφοφορία λιγότερες από 151 θετικές ψήφους, τότε δεν εισάγεται καν στη δεύτερη ψηφοφορία.
Με τον τρόπο αυτόν, το Σύνταγμα επιβάλλει διπλό φίλτρο συναίνεσης ανάμεσα στις δύο Βουλές.
Σημειώνεται ότι ορισμένες θεμελιώδεις διατάξεις -όπως εκείνες που καθορίζουν τη μορφή του πολιτεύματος ως προεδρευόμενης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και την προστασία βασικών δικαιωμάτων- δεν υπόκεινται σε Αναθεώρηση.
Μετά την ολοκλήρωση των παραπάνω σταδίων, η παρούσα Βουλή εξαντλεί τον ρόλο της. Ακολουθούν εθνικές εκλογές και η επόμενη Βουλή, η λεγόμενη «αναθεωρητική», αναλαμβάνει το τελικό και καθοριστικό έργο.
Η νέα Βουλή:
- Περιορίζεται αυστηρά στα άρθρα που έχουν ήδη χαρακτηριστεί αναθεωρητέα.
- Καθορίζει πλέον το ακριβές περιεχόμενο των νέων διατάξεων.
- Ψηφίζει τις αλλαγές καθαυτές, με την απαιτούμενη πλειοψηφία (151 ή 180, ανάλογα με το αποτέλεσμα της πρώτης Βουλής).
Και εδώ πραγματοποιούνται κοινοβουλευτικές συζητήσεις και ψηφοφορίες, έως ότου εγκριθούν οριστικά τα αναθεωρημένα άρθρα.
Σύμφωνα με το Σύνταγμα, η νέα Βουλή θα πρέπει να ολοκληρώσει την Αναθεώρηση εντός της πρώτης συνόδου, δηλαδή μέσα στον πρώτο χρόνο από τη λειτουργία της. Τους συνταγματολόγους ήδη απασχολεί έντονα τι θα συμβεί αν από τις εθνικές εκλογές δεν προκύψει κυβέρνηση και η Βουλή διαλυθεί χωρίς να υπάρξει σύνοδος.
Υπάρχουν συνταγματολόγοι που υποστηρίζουν ότι σε αυτή την περίπτωση η Αναθεώρηση τινάζεται στον αέρα, η συζήτηση που έχει προηγηθεί κηρύσσεται άγονη και η διαδικασία πρέπει να ξεκινήσει από την αρχή.
Κατά μία άλλη άποψη, την οποία ασπάζεται και η κυβέρνηση, η Βουλή της μίας ημέρας δεν μπορεί να υπολογίζεται στις προθεσμίες που θέτει το Σύνταγμα.
Οι συσχετισμοί
Το κλίμα που διαμορφώνεται τις τελευταίες ημέρες δείχνει ότι στην προτείνουσα Βουλή -με την επιφύλαξη της τοποθέτησης από όλα τα κόμματα- η Νέα Δημοκρατία των 156 βουλευτών δύσκολα θα βρει ψήφους από το Κέντρο και την Αριστερά. Κατά συνέπεια, ο στόχος των 180 από την προτείνουσα Βουλή είναι εξαιρετικά δύσκολος και η εξίσωση εξαιρετικά δύσκολο να λυθεί. ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά ήδη έχουν διαμηνύσει ότι δεν θα ψηφίσουν καμία πρόταση της Νέας Δημοκρατίας. Τη δεδομένη χρονική στιγμή πιθανότητες για επίτευξη του 180 φαίνεται πως υπάρχουν μόνο για το άρθρο 86, αλλά υπό την προϋπόθεση πως η πλειοψηφία θα προτείνει την πλήρη κατάργησή του.