Τάξη στο πεδίο δράσης των ΜΚΟ, οι οποίες δραστηριοποιούνται στο μεταναστευτικό, επιχειρεί να βάλει το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου αντιμετωπίζοντας παθογένειες που, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, υπονόμευσαν την κρατική πολιτική και ευνόησαν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμα και την παράνομη διακίνηση μεταναστών. Το νέο νομοσχέδιο, το οποίο αναμένεται να εισαχθεί προς συζήτηση στη Βουλή εντός του Ιανουαρίου αποτελεί, κατά τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνο Πλεύρη, καμπή για το μεταναστευτικό ζήτημα, καθώς από την ασάφεια και το χαλαρό πλαίσιο περνά σε ένα καθεστώς αυστηρών κανόνων, ποινικής λογοδοσίας και διαφάνειας στη σχέση κράτους – ΜΚΟ.
Κεντρική στόχευση του νέου πλαισίου είναι η αποσαφήνιση των ρόλων. Το υπουργείο προχωρά σε απλοποίηση της εγγραφής στο μητρώο ΜΚΟ, επιδιώκοντας να αρθεί η εικόνα ενός «κλειστού συστήματος» στο οποίο λίγες οργανώσεις είχαν προνομιακή πρόσβαση και θεσμική ισχύ, ενώ παράλληλα εισάγεται για πρώτη φορά ένα πλέγμα βαρύτατων κυρώσεων για όσους αποδεδειγμένα υπερβαίνουν τον ανθρωπιστικό ρόλο και εμπλέκονται σε εγκληματικές δραστηριότητες. Ειδικότερα, η ιδιότητα του μέλους ΜΚΟ θα λειτουργεί πλέον επιβαρυντικά σε περίπτωση συμμετοχής του ατόμου σε κυκλώματα διακίνησης παράνομων μεταναστών. Σύμφωνα μάλιστα με την προτεινόμενη διάταξη στο άρθρο 16 του νομοσχεδίου, αν μέλος ΜΚΟ συλληφθεί να κυβερνά πλοίο ή να οδηγεί μέσο που φέρνει παράνομους μετανάστες στη χώρα, θα έρχεται πλέον αντιμέτωπο με ποινή κάθειρξης τουλάχιστον δέκα ετών, η οποία μπορεί να φτάνει και τα ισόβια.
Παράλληλα, θεσπίζεται η δυνατότητα διαγραφής ΜΚΟ από το μητρώο του υπουργείου σε περίπτωση που μέλη της φέρονται να συμμετείχαν σε αδικήματα διακίνησης μεταναστών. Η πρόβλεψη αυτή συνδέει άμεσα την ατομική ποινική ευθύνη με τη συλλογική θεσμική αξιοπιστία των οργανώσεων και λειτουργεί, σύμφωνα με το υπουργείο, αποτρεπτικά σε φαινόμενα «γκρίζας ζώνης» μεταξύ ανθρωπισμού και παρανομίας. Μάλιστα, η επανεγγραφή της συγκεκριμένης ΜΚΟ στο μητρώο είναι δυνατή, έπειτα από αίτηση της ίδιας, μόνο μετά την αμετάκλητη αθώωση του φερόμενου ως δράστη.
Διαγωνισμοί
Σημαντική τομή αποτελεί και η κατάργηση των προνομιακών προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ υπουργείου και ΜΚΟ. Στο εξής, κάθε συνεργασία θα γίνεται αποκλειστικά μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών, όπως ισχύει για όλες τις εταιρείες και τους φορείς του Δημοσίου. Η ρύθμιση αυτή στοχεύει στη διαφάνεια και στην ίση μεταχείριση, βάζοντας τέλος σε ένα καθεστώς απευθείας αναθέσεων που είχε επανειλημμένα αποτελέσει αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης. Το νομοσχέδιο επεκτείνει τη λογική της αυστηροποίησης και στο πεδίο της νόμιμης μετανάστευσης. Εισάγεται διάταξη σύμφωνα με την οποία νόμιμος μετανάστης που παρέχει συνδρομή σε παράνομο μετανάστη χάνει το καθεστώς νομιμότητας και την άδεια διαμονής του.
Στόχος της ρύθμισης είναι να διακοπούν άτυπα δίκτυα υποστήριξης που, σύμφωνα με τις Αρχές, λειτουργούν ως μηχανισμός διευκόλυνσης της παράτυπης παραμονής και αποδυναμώνουν την εφαρμογή της μεταναστευτικής πολιτικής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο καθεστώς των ασυνόδευτων ανηλίκων, καθώς καταργούνται διατάξεις που κρίθηκαν ως «μαγνήτης» παράτυπων ροών. Μέχρι σήμερα, η δυνατότητα χορήγησης άδειας διαμονής έως και δέκα ετών σε όσους εισήλθαν ως ανήλικοι και φοίτησαν σε τρεις τάξεις σχολείου μέχρι τα 23 τους είχε οδηγήσει, σύμφωνα με το υπουργείο, σε συστηματικές καταχρήσεις, ιδίως από άτομα που δήλωναν ανήλικοι σε ηλικία 17 ετών.
Πλέον, οι 17χρονοι ασυνόδευτοι αντιμετωπίζονται ως ενήλικοι, χωρίς ειδικά προνόμια, ενώ καταργούνται και τα προγράμματα ημιαυτόνομης διαβίωσης σε διαμερίσματα. Η φιλοξενία θα γίνεται αποκλειστικά εντός δομών, σε συνδυασμό με αυστηρότερους ιατρικούς ελέγχους για την πιστοποίηση της ηλικίας. Στο σκέλος του ασύλου, το υπουργείο επιχειρεί μια σαφή μετατόπιση από τη λογική της παθητικής φιλοξενίας στη λογική της ενεργής ένταξης στην εργασία. Οι δικαιούχοι ασύλου θα κατευθύνονται σε τομείς στους οποίους καταγράφονται ελλείψεις εργατικού δυναμικού (αγροτικές εργασίες, βιομηχανία, κατασκευές), χωρίς παράλληλη πρόσβαση σε προνομιακά επιδόματα. Το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται ήδη πιλοτικά, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Κουτσοχερό, όπου περισσότεροι από 1.000 δικαιούχοι ασύλου εκπαιδεύονται και απασχολούνται στον πρωτογενή τομέα.
Δομές στην Κρήτη
Τη δεδομένη χρονική στιγμή το ενδιαφέρον της κυβέρνησης στρέφεται στην Κρήτη, η οποία δέχεται το μεγαλύτερο, αν όχι το αποκλειστικό βάρος των ροών της παράνομης μετανάστευσης. Το υπουργείο μιλά για «έτος μηδέν» και προχωρά στη δημιουργία δύο προσωρινών χώρων κράτησης σε Χανιά και Ηράκλειο, πλήρως λειτουργικών έως τον Απρίλιο, ενόψει της θερινής περιόδου.