Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιχείρησε να υποβαθμίσει την ένταση στις σχέσεις του με τον Ντόναλντ Τραμπ, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Δεν έχει να κάνει με τα πρόσωπα. Δεν είναι κάτι προσωπικό ανάμεσα σε εμένα και τον πρόεδρο Τραμπ».
- Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, ο Αμερικανός πρόεδρος ζητά παραχωρήσεις από το Κίεβο επιδιώκοντας προσέγγιση με τη Μόσχα, ενώ δεν έχει εγκρίνει την αποστολή επιπλέον πυραύλων Patriot στην Ουκρανία.
- Παρά την προοπτική τριμερών συνομιλιών, ο Ουκρανός ηγέτης αποκλείει την παραχώρηση εδαφών στο Ντονμπάς, διαμηνύοντας πως δεν θα δώσει στον Πούτιν την ευκαιρία να κερδίσει τον πόλεμο.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιμένει ότι η νέα κρίση στις σχέσεις του με τον Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει προσωπικό χαρακτήρα. Ωστόσο, η πραγματικότητα ενδέχεται να είναι πολύ διαφορετική, καθώς οι προσωπικές επιδιώξεις, οι πολιτικές προτεραιότητες και η στάση του Αμερικανού προέδρου απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν επηρεάζουν πλέον καθοριστικά την αμερικανική πολιτική για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Σε συνέντευξή του στο CNN και τη δημοσιογράφο Κριστιάν Αμανπούρ, την Πέμπτη (22/10), ο Ουκρανός πρόεδρος επιχείρησε να υποβαθμίσει την προσωπική διάσταση της αντιπαράθεσης με τον Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι οι μεταξύ τους διαφορές δεν αποτελούν ζήτημα προσωπικών σχέσεων.
«Δεν έχει να κάνει με τα πρόσωπα. Δεν είναι κάτι προσωπικό ανάμεσα σε εμένα και τον πρόεδρο Τραμπ», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει το CNN, η προεδρία Τραμπ χαρακτηρίζεται από την έντονη επιρροή προσωπικών αντιλήψεων και επιδιώξεων στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής. Η επίδειξη ισχύος, η προσέγγιση αυταρχικών ηγετών και η επιδίωξη οικονομικών συμφωνιών παρουσιάζονται ως βασικά στοιχεία μιας πολιτικής που απομακρύνεται από τις παραδοσιακές αμερικανικές προτεραιότητες για την υπεράσπιση της δημοκρατίας και την αντιμετώπιση αυταρχικών καθεστώτων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Ζελένσκι βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα ιδιαίτερα δύσκολο ερώτημα: Εξαρτάται πλέον η τύχη της Ουκρανίας όχι μόνο από την ικανότητά της να αποκρούσει τη ρωσική εισβολή, αλλά και από το ενδεχόμενο οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν πλησιάσει πολιτικά τη Μόσχα;
Η προσωπική αντιπάθεια του Τραμπ και η προσέγγιση με τον Πούτιν
Η σχέση των δύο προέδρων παραμένει επιβαρυμένη από το παρελθόν. Ο Τραμπ δεν έχει αποκρύψει την προσωπική του αντιπάθεια προς τον Ζελένσκι, ο οποίος είχε εμπλακεί, χωρίς δική του υπαιτιότητα, στην υπόθεση που οδήγησε στην πρώτη παραπομπή του Τραμπ το 2019.
Σύμφωνα με το CNN, η στάση αυτή αποτυπώνεται και στην υιοθέτηση από τον Αμερικανό πρόεδρο της ρωσικής απαίτησης για αντικατάσταση του Ουκρανού ηγέτη.
Παράλληλα, η αμερικανική εξωτερική πολιτική εμφανίζεται να επηρεάζεται από τις εσωτερικές πολιτικές ανάγκες του Τραμπ. Η συμφωνία για την εισαγωγή ρωσικού ντίζελ στις ΗΠΑ, η οποία θα μπορούσε να αποφέρει δισεκατομμύρια δολάρια στη Μόσχα, ανακοινώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος δέχεται πιέσεις να περιορίσει τις υψηλές τιμές των καυσίμων ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απαίτησή του να σταματήσει η Ουκρανία τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, στερώντας από το Κίεβο ένα από τα αποτελεσματικότερα μέσα άσκησης πίεσης στη ρωσική οικονομία.
Η ανάλυση επισημαίνει ότι, αντί η Ουάσινγκτον να ασκεί μεγαλύτερη πίεση στη χώρα που πραγματοποίησε την εισβολή, ο Τραμπ ζητά παραχωρήσεις από την Ουκρανία, ενώ συνεχίζει να επιδιώκει την προσέγγιση με τον Πούτιν.
Από τη διπλωματική υποστήριξη στις παραχωρήσεις προς τη Μόσχα
Η μεταβολή της αμερικανικής στάσης έχει γίνει ακόμη πιο εμφανής τις τελευταίες εβδομάδες.
Ο Τραμπ προσκάλεσε τον Πούτιν στη σύνοδο της G20, ενώ εξετάζεται το ενδεχόμενο συνάντησης με τον Ρώσο πρόεδρο και τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ για τον τερματισμό του πολέμου, χωρίς τη συμμετοχή της Ουκρανίας.
Ταυτόχρονα, δεν έχει εγκρίνει την αποστολή επιπλέον πυραύλων Patriot, τους οποίους το Κίεβο θεωρεί απαραίτητους για την αντιμετώπιση των συνεχιζόμενων ρωσικών αεροπορικών επιθέσεων.
Στα προβλήματα προστίθενται και οι περιορισμοί στην πρόσβαση της Ουκρανίας στη στρατιωτική εκδοχή του δορυφορικού δικτύου Starlink, που επηρεάζουν τις επιχειρήσεις των ουκρανικών drones.
Παραμένει ασαφές ποιος ευθύνεται για τους συγκεκριμένους περιορισμούς, ενώ ο Τραμπ αρνείται ότι είχε οποιαδήποτε ανάμειξη στην επιβολή τους.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε, επίσης, η στάση του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ, ο οποίος χαρακτήρισε τον Πούτιν «ανθρωπιστή» κατά τη διάρκεια συνάντησής τους στην Αγία Πετρούπολη.
Ο Τραμπ υπερασπίστηκε τη συγκεκριμένη τοποθέτηση, υποστηρίζοντας ότι ήταν απαραίτητη προκειμένου να εξασφαλιστεί η απελευθέρωση του Αμερικανού κρατουμένου Στίβεν Χάμπαρντ από τη Ρωσία.
Ωστόσο, παρά τις επανειλημμένες παραχωρήσεις προς τη Μόσχα, ο πόλεμος δεν έχει τερματιστεί. Αντιθέτως, οι ρωσικές επιθέσεις με πυραύλους και drones συνεχίζονται, προκαλώντας θύματα μεταξύ των αμάχων, ακόμη και μικρών παιδιών.
Ζελένσκι: «Θα επιβιώσουμε, αλλά δεν θα αφήσουμε τον Πούτιν να νικήσει»
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του στην Κριστιάν Αμανπούρ, ο Ζελένσκι εμφανίστηκε αποφασισμένος να αποφύγει μια νέα δημόσια αντιπαράθεση με τον Τραμπ, χωρίς ωστόσο να υποχωρήσει από τις βασικές θέσεις του για την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας.
«Θα επιβιώσουμε και θα παραμείνουμε ισχυροί. Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να φέρουμε την ειρήνη πιο κοντά. Αλλά δεν θα δώσουμε στον Πούτιν την ευκαιρία να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε.
Ο Ουκρανός πρόεδρος γνωρίζει ότι η αποκατάσταση των σχέσεων με την Ουάσινγκτον αποτελεί αναγκαιότητα, καθώς ο Τραμπ παραμένει ο ηγέτης που διαθέτει τη μεγαλύτερη δυνατότητα να ασκήσει πίεση για μια ουσιαστική ειρηνευτική διαδικασία.
Δεν έκρυψε, ωστόσο, την αντίθεσή του στη συμφωνία για την εισαγωγή ρωσικού ντίζελ στις ΗΠΑ και στην αναστολή εφαρμογής νέων αμερικανικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
«Αυτό απλώς θα δώσει πολύ περισσότερα χρήματα στον Πούτιν για αυτόν τον πόλεμο. Γι’ αυτό είμαι αντίθετος», τόνισε.
Μάλιστα, ξεκαθάρισε ότι, ακόμη κι αν επικριθεί για τη στάση του, δεν μπορεί να παραμείνει σιωπηλός όταν διακυβεύεται η ελευθερία της χώρας του.
«Πρέπει να μιλήσω γι’ αυτό», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μια νέα διπλωματική ευκαιρία με περιορισμένες προσδοκίες
Παρά το ολοένα και δυσκολότερο περιβάλλον, δύο πρόσφατες εξελίξεις δημιουργούν μια μικρή ελπίδα για επανεκκίνηση της διπλωματίας.
Η Ρωσία συμφώνησε, μετά την επίσκεψη του Στιβ Γουίτκοφ στην Αγία Πετρούπολη, να συμμετάσχει σε τριμερείς συνομιλίες με την Ουκρανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, ο Ζελένσκι επανέφερε την πρότασή του για πάγωμα των υφιστάμενων γραμμών του μετώπου, ως πρώτο βήμα προς μια κατάπαυση του πυρός και την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Ωστόσο, οι εξελίξεις αυτές απέχουν πολύ από το να θεωρηθούν διπλωματική επιτυχία.
Οι τεχνικές συνομιλίες στις οποίες συμφώνησε να συμμετάσχει η Ρωσία δεν αναμένεται να πραγματοποιηθούν πριν από τα μέσα Νοεμβρίου, γεγονός που σημαίνει ότι οι πολεμικές επιχειρήσεις θα συνεχιστούν για αρκετές ακόμη εβδομάδες.
Ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση, οι διαβουλεύσεις ενδέχεται να αποτελέσουν την αρχή μιας μακράς διπλωματικής διαδικασίας, καθώς η Μόσχα έχει επανειλημμένα δείξει ότι συνεχίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις ακόμη και όταν βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ο Ζελένσκι έχει προτείνει στο παρελθόν διαφορετικές μορφές κατάπαυσης του πυρός και ειρηνευτικών πρωτοβουλιών, χωρίς να εξασφαλίσει τη συμφωνία του Πούτιν.
Παρ’ όλα αυτά, Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οι συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν αυτή την εβδομάδα στη Νορβηγία, με τη συμμετοχή του Ζελένσκι και Ευρωπαίων εταίρων, σημείωσαν πρόοδο και δημιούργησαν δυναμική για τις επερχόμενες τριμερείς διαπραγματεύσεις.
Το Ντονμπάς, οι ρωσικές απαιτήσεις και το αδιέξοδο
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, το γενικό πλαίσιο μιας πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας είναι γνωστό εδώ και χρόνια.
Θα μπορούσε να περιλαμβάνει κατάπαυση του πυρός, με τη Ρωσία να διατηρεί πιθανότατα τον έλεγχο εδαφών που έχει καταλάβει, εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο από τις ΗΠΑ ή ευρωπαϊκές χώρες, ένα εκτεταμένο πρόγραμμα μεταπολεμικής ανοικοδόμησης και μια νέα διευθέτηση των σχέσεων μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας.
Ωστόσο, ο Πούτιν δεν έχει δείξει ότι προτίθεται να εγκαταλείψει τις μέγιστες διεκδικήσεις του.
Η Μόσχα επιδιώκει να εξασφαλίσει μέσω διαπραγματεύσεων την παραχώρηση στρατηγικών εδαφών στην ανατολική περιοχή του Ντονμπάς, τα οποία ο ρωσικός στρατός δεν κατάφερε να καταλάβει παρά τις τεράστιες απώλειες που έχει υποστεί.
Ο Ζελένσκι απέκλεισε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο να αποδεχθεί τέτοιους όρους.
«Πολλοί άνθρωποι πέθαναν υπερασπιζόμενοι αυτή τη γη, υπερασπιζόμενοι την ανεξαρτησία μας, τη χώρα μας», τόνισε.
Η συγκεκριμένη θέση αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας, ιδιαίτερα όσο ο Τραμπ επιμένει ότι ο Πούτιν επιθυμεί πραγματικά τον τερματισμό του πολέμου.
«Ο Πούτιν παίζει με τις ζωές άλλων ανθρώπων»
Ο Ζελένσκι εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στις προθέσεις του Ρώσου προέδρου, εκτιμώντας ότι χρησιμοποιεί τις διπλωματικές συνομιλίες ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής.
«Ο Πούτιν παίζει, ξέρετε, είναι παίκτης», ανέφερε στη συνέντευξή του.
«Είναι κρίμα, γιατί παίζει με τις ζωές άλλων ανθρώπων», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με τον Ουκρανό πρόεδρο, ο πραγματικός στόχος του Πούτιν είναι «να μας λυγίσει, να μας καταστρέψει, να μας σκοτώσει».
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική καθώς η Ρωσία εντείνει τις επιχειρήσεις υβριδικού πολέμου εναντίον ευρωπαϊκών συμμάχων της Ουκρανίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο η σύγκρουση να επεκταθεί πέρα από τα σημερινά της όρια.
Παρά τις αμφιβολίες για τις προθέσεις της Μόσχας και την αβεβαιότητα σχετικά με την αμερικανική στάση, το Κίεβο και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί του δεν έχουν άλλη ρεαλιστική επιλογή από το να συνεχίσουν τις διπλωματικές προσπάθειες.
Και αυτό σημαίνει ότι ο Ζελένσκι θα πρέπει να εξακολουθήσει να διαχειρίζεται όχι μόνο τις ρωσικές απαιτήσεις, αλλά και τις προσωπικές προτεραιότητες, τις αντιπαραθέσεις και την πολιτική ιδιοσυγκρασία του Τραμπ.
Το κεντρικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι ο Ζελένσκι δεν έχει την πολυτέλεια να αφήσει τις προσωπικές διαφορές να επηρεάσουν την επιβίωση της Ουκρανίας, ακόμη κι αν η αμερικανική πολιτική διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από προσωπικούς παράγοντες.