Μπροστά σε μια πρωτοφανή πολιτική καταιγίδα βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η αστάθεια που σαρώνει τις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της απειλεί να παραλύσει τη λήψη αποφάσεων στις Βρυξέλλες, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ και η οικονομική επέλαση της Κίνας δημιουργούν ένα εκρηκτικό γεωπολιτικό σκηνικό.
Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, οι επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις σε Γαλλία, Ισπανία και Ιταλία, σε συνδυασμό με την πολιτική αβεβαιότητα στη Γερμανία, απειλούν να τινάξουν στον αέρα τις διαπραγματεύσεις για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό στην ιστορία της ΕΕ, ύψους δύο τρισεκατομμυρίων ευρώ. Και όλα αυτά, ενώ η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό και η Ευρώπη αναζητά απεγνωσμένα ισχυρή πολιτική ηγεσία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται ήδη να καταλήξει σε συμφωνία για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό της ιστορίας της, να καλύψει ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό για την Ουκρανία και να διαχειριστεί τις γεωπολιτικές πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Τώρα καλείται να αντιμετωπίσει μια ακόμη απειλή: την πιθανότητα να παραλύσει εξαιτίας των εσωτερικών πολιτικών συγκρούσεων στις χώρες που αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 60% του ΑΕΠ και του πληθυσμού της Ένωσης.
«Όλοι καταλάβαιναν ότι πρέπει να ολοκληρώσουμε μια πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους», δήλωσε στο Politico ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, στο περιθώριο της Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της περασμένης εβδομάδας, αναφερόμενος στις δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.
Ωστόσο, όπως εξήγησε, οι εκλογές στην Ισπανία σημαίνουν ότι αυτό δεν θα είναι πλέον εφικτό.
Και το 2027, πρόσθεσε, θα ακολουθήσουν η Γαλλία, η Ιταλία και άλλες χώρες, δημιουργώντας ακόμη περισσότερες επιπλοκές για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τέσσερις οικονομικές υπερδυνάμεις σε πολιτική αναταραχή
Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές δίλημμα: οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της εισέρχονται ταυτόχρονα σε περιόδους εκλογικών αναμετρήσεων ή σοβαρών πολιτικών αναταράξεων, γεγονός που απειλεί να περιορίσει δραστικά την ικανότητα της Ένωσης να λαμβάνει αποφάσεις.
Η Ισπανία προσέρχεται στις κάλπες τον επόμενο μήνα, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι η Κεντροδεξιά και η Ακροδεξιά βρίσκονται σε τροχιά ανάληψης της εξουσίας.
Στη Γαλλία, η προεδρική αλλαγή του Απριλίου πλησιάζει, ενώ οι δημοσκοπήσεις ευνοούν την ηγετική φυσιογνωμία της γαλλικής Ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν.
Στη Γερμανία, η άνοδος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) ενισχύει την αβεβαιότητα γύρω από το πολιτικό μέλλον του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.
Ακόμη και στην Ιταλία, όπου η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έχει επιδείξει ασυνήθιστη πολιτική αντοχή, οι επόμενες εκλογές έχουν προγραμματιστεί για το 2027.
Οι συνέπειες αυτής της συγκυρίας έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται ορατές. Η τελευταία ευρωπαϊκή σύνοδος αποτέλεσε μια πρώτη προειδοποίηση για όσα ενδέχεται να ακολουθήσουν.
Ύστερα από δύο ημέρες διαπραγματεύσεων, οι ηγέτες δεν κατόρθωσαν να σημειώσουν ουσιαστική πρόοδο στο ζήτημα του προϋπολογισμού των δύο τρισεκατομμυρίων ευρώ.
Αντίθετα, ενεπλάκησαν σε μια απροσδόκητα σφοδρή διαμάχη για την ενεργειακή πολιτική.
Αξιοσημείωτο είναι ότι από τα τελικά συμπεράσματα της συνόδου απουσίαζε οποιαδήποτε αναφορά στην επίτευξη συμφωνίας για τον προϋπολογισμό πριν από το τέλος του έτους.
Τα κράτη-μέλη αντιστάθηκαν στην προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να τεθεί ως καταληκτική προθεσμία το τέλος του 2026, παρά το γεγονός ότι έχουν προγραμματιστεί νέες σύνοδοι τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.
Εάν και αυτές αποτύχουν, οι ήδη τεταμένες συνομιλίες θα μεταφερθούν στο 2027, όταν οι εκλογικές μάχες ενδέχεται να επηρεάσουν ακόμη περισσότερο τις διαπραγματεύσεις.
Οι κυβερνήσεις θα είναι τότε ακόμη πιο απρόθυμες να προχωρήσουν στους αναγκαίους συμβιβασμούς.
«Του χρόνου θα είναι χειρότερα» – Η απαισιοδοξία κυριαρχεί στις Βρυξέλλες
Η παράλυση που φοβούνται οι Βρυξέλλες φαίνεται να έχει ήδη αρχίσει.
Αντί να καταλήξουν σε σημαντικές συμφωνίες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αξιοποίησαν τη σύνοδο για να εδραιώσουν τις θέσεις τους και να αποκτήσουν τακτικά πλεονεκτήματα απέναντι σε αντίπαλες πολιτικές ομάδες.
Η μοναδική αξιοσημείωτη εξαίρεση ήταν μια γαλλογερμανική συμφωνία για την αυτοκινητοβιομηχανία.
Σύμφωνα με έξι διπλωμάτες και αξιωματούχους που μίλησαν ανώνυμα στο Politico, το κλίμα στις συζητήσεις ήταν βαθιά απαισιόδοξο.
Αρκετοί προειδοποίησαν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρόκειται να αντιμετωπίσει ιδιαίτερα ισχυρές πολιτικές και οικονομικές πιέσεις τους επόμενους μήνες.
«Του χρόνου θα είναι χειρότερα», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Η Κάρλα Ταβάρες, ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και συνυπεύθυνη των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό, συμφώνησε με αυτή την εκτίμηση.
«Είναι αλήθεια ότι, εξαιτίας αυτού του εκλογικού χρονοδιαγράμματος, τον επόμενο χρόνο τα πράγματα θα είναι πολύ δυσκολότερα τόσο στα κράτη-μέλη όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο», ανέφερε.
«Δεχόμαστε επίθεση από τρεις πλευρές: ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα»
Η εσωτερική κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκδηλώνεται στη χειρότερη δυνατή συγκυρία.
Από την αμφισβήτηση της διατλαντικής συμμαχίας από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ μέχρι το ολοένα μεγαλύτερο εμπορικό έλλειμμα απέναντι στην Κίνα, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ταυτόχρονα αυξανόμενες γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις.
«Επιδιώκουν τη διαίρεσή μας. Θέλουν να είμαστε διχασμένοι», δήλωσε ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, σε νυχτερινή ενημέρωση δημοσιογράφων κατά τη διάρκεια της συνόδου.
Χωρίς να κατονομάσει συγκεκριμένα κράτη, αναφέρθηκε σε χώρες ανατολικά και δυτικά των Βρυξελλών.
«Και φυσικά έχουν σημεία στα οποία μπορούν να μας πλήξουν», πρόσθεσε.
Ακόμη πιο ευθύς ήταν ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, ο οποίος είναι πλέον επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ.
«Αυτή τη στιγμή δεχόμαστε επίθεση από τρεις πλευρές: από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα», προειδοποίησε.
Η Ουάσινγκτον αμφισβητεί τις παραδοσιακές συμμαχίες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η ευρωπαϊκή ασφάλεια επί δεκαετίες.
Η Μόσχα διεξάγει έναν σκιώδη πόλεμο σε ολόκληρη την Ευρώπη, από κυβερνοεπιθέσεις και δολιοφθορές μέχρι την απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας, για την οποία το Βερολίνο κατηγόρησε το Κρεμλίνο.
Το Πεκίνο, από την πλευρά του, ενισχύει τον έλεγχό του σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ κατακλύζει τις ευρωπαϊκές αγορές με φθηνές εξαγωγές.
Η Ουκρανία αντιμέτωπη με οικονομικό αδιέξοδο – Έλλειμμα έως 35 δισ. δολαρίων
Σε όλα αυτά προστίθεται το τεράστιο πρόβλημα της χρηματοδότησης της Ουκρανίας.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η χώρα αναμένεται να αντιμετωπίσει δημοσιονομικό κενό ύψους 30 έως 35 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2027, την ώρα που η Ρωσία συνεχίζει να σφυροκοπά τις ενεργειακές υποδομές της ενόψει ενός ιδιαίτερα δύσκολου χειμώνα.
Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη συμφωνήσει από πέρυσι να διαθέσει 90 δισεκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη της χώρας.
Ο Λαντσμπέργκις προειδοποίησε ότι οι επόμενοι μήνες διαγράφονται εξαιρετικά δυσοίωνοι για το Κίεβο.
«Τα πάντα πέφτουν στους ώμους της Ευρώπης», υπογράμμισε.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έστειλε επίσης μια δραματική προειδοποίηση κατά τη διάρκεια της τελευταίας ευρωπαϊκής συνόδου.
Όπως δήλωσε στους δημοσιογράφους, εάν η Ουκρανία ηττηθεί, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί ενδέχεται να καταφύγουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Η Ρωσία μάς σκοτώνει. Δεν θέλουν να σταματήσουν», ανέφερε.
Μία πιθανή λύση στο χρηματοδοτικό πρόβλημα της Ουκρανίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν τα περίπου 200 δισεκατομμύρια ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα επ’ αόριστον στην Euroclear, τον χρηματοπιστωτικό οργανισμό που εδρεύει στις Βρυξέλλες.
Ωστόσο, ούτε σε αυτό το ζήτημα διαφαίνεται κοινή ευρωπαϊκή στάση.
Το Βέλγιο, το οποίο είχε μπλοκάρει προηγούμενες προσπάθειες αξιοποίησης των συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων για την ενίσχυση της Ουκρανίας, εξακολουθεί να αρνείται να μεταβάλει τη θέση του.
«Τίποτα δεν έχει αλλάξει», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, αποχωρώντας πρόωρα από τη σύνοδο.
Άλλες πιθανές λύσεις, όπως η έκδοση πρόσθετου κοινού ευρωπαϊκού χρέους, θα απαιτούσαν δύσκολους πολιτικούς συμβιβασμούς.
Και αυτό συμβαίνει ακριβώς τη στιγμή που οι Βρυξέλλες διαθέτουν όλο και λιγότερα περιθώρια ελιγμών.
«Η Ευρώπη δεν έχει πλέον έναν προφανή ηγέτη» – Το κενό εξουσίας στις Βρυξέλλες
Το πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν περιορίζεται στον προϋπολογισμό ή σε μεμονωμένους τομείς πολιτικής.
Με το πολιτικό μέλλον αρκετών από τους ισχυρότερους Ευρωπαίους ηγέτες να τίθεται υπό αμφισβήτηση, οι Βρυξέλλες κινδυνεύουν να χάσουν τις σταθερές συμμαχίες και τις έμπειρες εθνικές ηγεσίες που παραδοσιακά καθιστούσαν δυνατούς τους ευρωπαϊκούς συμβιβασμούς.
«Έχουμε πλέον μια Ευρώπη χωρίς προφανή ηγέτη», δήλωσε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης.
«Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είναι ισχυρή. Αλλά δεν έχουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν», πρόσθεσε.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δεν μπορεί συνταγματικά να διεκδικήσει τρίτη διαδοχική θητεία και θα πρέπει να εγκαταλείψει το Μέγαρο των Ηλυσίων τον ερχόμενο Απρίλιο.
Μάλιστα, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, κατά τη διάρκεια συζήτησης κεκλεισμένων των θυρών στην τελευταία σύνοδο, ο Μακρόν παραδέχθηκε ότι δεν θα διαθέτει την απαραίτητη πολιτική εντολή για να υπογράψει μια συμφωνία για τον προϋπολογισμό τους τελευταίους μήνες της θητείας του.
Η αβεβαιότητα γύρω από τη γαλλική ηγεσία δημιουργεί ένα ακόμη σοβαρό εμπόδιο στις προσπάθειες των Βρυξελλών να διαμορφώσουν κοινή γραμμή.
Ισπανία, Γερμανία και Ιταλία: Εκλογές και πολιτική αστάθεια απειλούν τις ευρωπαϊκές συμφωνίες
Στην Ισπανία, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ οδεύει, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, προς εκλογική ήττα έπειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία.
Οι Ισπανοί θα προσέλθουν στις κάλπες στις 29 Νοεμβρίου, γεγονός που σημαίνει ότι ο Σάντσεθ θα βρίσκεται σε πλήρη προεκλογική εκστρατεία κατά τις συναντήσεις των Ευρωπαίων ηγετών στις 13 και 26 Νοεμβρίου.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος έχει υπογραμμίσει την ανάγκη να επιτευχθεί συμφωνία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό έως το τέλος του 2026, ώστε να είναι έτοιμος να εφαρμοστεί το 2028, επιχείρησε να υποβαθμίσει τους φόβους ότι οι εκλογικές αναμετρήσεις θα αποτελέσουν ανυπέρβλητο εμπόδιο.
«Ζούμε σε 27 δημοκρατίες», δήλωσε την Παρασκευή.
«Σχεδόν κάθε μήνα έχουμε και μία εκλογική αναμέτρηση. Εάν εξαρτιόμασταν από τις εκλογές, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να εγκρίνουμε έναν νέο προϋπολογισμό», τόνισε.
Ωστόσο, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των ισπανικών εκλογών, η Μαδρίτη δεν αναμένεται να αποκτήσει νέα κυβέρνηση πριν από τον Ιανουάριο.
Σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, αυτή η καθυστέρηση θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις διαπραγματεύσεις.
Στη Γερμανία, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πόσο ακόμη θα παραμείνει στην εξουσία ο Φρίντριχ Μερτς.
Παρότι οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές δεν προβλέπονται πριν από το 2029, η ενίσχυση της AfD και η κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητας του καγκελάριου περιπλέκουν την πολιτική του θέση.
Ταυτόχρονα, περιορίζουν την προθυμία του να αποδεχθεί συμβιβασμούς στις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις.
Στην Ιταλία, οι εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο του 2027.
Ωστόσο, ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης εκτίμησε ότι η Τζόρτζια Μελόνι ενδέχεται να μη θελήσει να περιμένει τόσο πολύ, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες.
Η τελευταία ευκαιρία για συμφωνία – «Ο χρόνος τελειώνει»
Μπροστά σε αυτό το εκρηκτικό πολιτικό σκηνικό, ορισμένοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι ο Ιανουάριος του 2027 μπορεί να αποτελέσει το τελευταίο παράθυρο ευκαιρίας για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκτίμησε ότι τότε ίσως υπάρξει μια σύντομη περίοδος κατά την οποία οι κυβερνήσεις θα μπορέσουν να καταλήξουν σε συμβιβασμό, πριν η πολιτική αναταραχή σε ολόκληρη την Ευρώπη καταστήσει τις διαπραγματεύσεις ακόμη δυσκολότερες.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν κινηθεί με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς.
«Ήμασταν υπερβολικά αργοί», παραδέχθηκε ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, συνυπεύθυνος των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος.
«Ο χρόνος τελειώνει», προειδοποίησε.
Η προειδοποίηση αυτή συμπυκνώνει το αδιέξοδο στο οποίο εισέρχεται η Ευρωπαϊκή Ένωση: με τις ισχυρότερες κυβερνήσεις της να δοκιμάζονται στο εσωτερικό τους, τις εξωτερικές απειλές να πολλαπλασιάζονται και την Ουκρανία να χρειάζεται επειγόντως χρηματοδότηση, οι Βρυξέλλες καλούνται να λάβουν αποφάσεις ιστορικής σημασίας ακριβώς τη στιγμή που η δυνατότητά τους να επιτύχουν πολιτική συναίνεση φαίνεται να εξασθενεί.
Η «τέλεια πολιτική καταιγίδα» δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό ενδεχόμενο. Για τους Ευρωπαίους αξιωματούχους, τα πρώτα σημάδια της είναι ήδη ορατά.