Σε μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις της στον τομέα της εμπορικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έκρινε παράνομο σημαντικό μέρος των δασμών που είχε επιβάλει ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, αποδυναμώνοντας έναν βασικό μηχανισμό της οικονομικής του στρατηγικής.
Η απόφαση, με πλειοψηφία 6–3, αφορά τη χρήση του νόμου του 1977 περί Διεθνών Οικονομικών Έκτακτων Εξουσιών (IEEPA), τον οποίο ο Τραμπ είχε επικαλεστεί για να επιβάλει εκτεταμένους «ανταποδοτικούς» δασμούς σε σχεδόν όλα τα προϊόντα που εισάγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως μεταδίδει το BBC, το δικαστήριο έκρινε ότι η δημιουργία νέων φόρων αποτελεί αρμοδιότητα του Κογκρέσου και όχι της εκτελεστικής εξουσίας, ενώ ο συγκεκριμένος νόμος δεν παρέχει ρητή φορολογική εξουσιοδότηση.
Η απόφαση θεωρείται κρίσιμη όχι μόνο για τον ίδιο τον Τραμπ, αλλά και για τη μελλοντική χρήση των προεδρικών εξουσιών στον τομέα του παγκόσμιου εμπορίου.
Ποιες επιβαρύνσεις ακυρώνονται και ποιες παραμένουν
Η ετυμηγορία ακυρώνει τους λεγόμενους «ανταποδοτικούς» παγκόσμιους δασμούς που είχαν επιβληθεί βάσει του IEEPA, οι οποίοι περιλάμβαναν συντελεστές από 10% έως και 50% σε εισαγόμενα προϊόντα από σχεδόν κάθε χώρα.
Ωστόσο, δεν επηρεάζονται οι δασμοί που είχαν επιβληθεί βάσει άλλων νομοθετικών εργαλείων, όπως:
- οι δασμοί στον χάλυβα, το αλουμίνιο και την αυτοκινητοβιομηχανία, που επιβλήθηκαν με επίκληση λόγων εθνικής ασφάλειας βάσει του Άρθρου 232 του Νόμου του 1962,
- πιθανές επιβαρύνσεις που μπορούν να επιβληθούν δυνάμει του Άρθρου 301 του Εμπορικού Νόμου του 1974 για «αθέμιτες εμπορικές πρακτικές».
Σύμφωνα με το AFP, η άμεση οικονομική συνέπεια της απόφασης εκτιμάται ότι θα είναι η υποχώρηση του μέσου δασμολογικού συντελεστή που εφαρμόζεται στις εισαγωγές από 16,8% σε περίπου 9,5%.
Τα 130–140 δισεκατομμύρια και το ανοιχτό μέτωπο των αποζημιώσεων
Ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα που προκύπτουν είναι τι θα συμβεί με τα έσοδα που έχουν ήδη εισπραχθεί.
Οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι δασμοί που κρίθηκαν παράνομοι απέφεραν το 2025 έσοδα μεταξύ 130 και 140 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν τοποθετήθηκε ως προς το ενδεχόμενο επιστροφής αυτών των ποσών, αφήνοντας το ζήτημα για νέα δικαστική διαδικασία, πιθανότατα στο Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου.
Όπως μεταδίδει το BBC, περισσότερες από 1.000 επιχειρήσεις έχουν ήδη ζητήσει επιστροφή χρημάτων, ενώ το θέμα ενδέχεται να εξελιχθεί σε πολυετή δικαστική διαμάχη.
Σε πολιτικό επίπεδο, Δημοκρατικοί κυβερνήτες ζητούν αποζημιώσεις προς τα νοικοκυριά. Ο κυβερνήτης του Ιλινόι πρότεινε επιστροφή 1.700 δολαρίων ανά νοικοκυριό, βασιζόμενος σε πανεπιστημιακές εκτιμήσεις, ενώ και η Καλιφόρνια τάσσεται υπέρ της αποζημίωσης των καταναλωτών.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι το ζήτημα των επιστροφών «θα κριθεί από τη δικαιοσύνη».
Η αντεπίθεση: Παγκόσμιος δασμός 10% για 150 ημέρες
Λίγες μόλις ώρες μετά τη δημοσιοποίηση της απόφασης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ υπέγραψε νέο προεδρικό διάταγμα επιβάλλοντας παγκόσμιο δασμό 10% σε σχεδόν όλες τις εισαγωγές.
Το μέτρο τίθεται σε ισχύ στις 24 Φεβρουαρίου και θα διαρκέσει 150 ημέρες. Βασίζεται στο Άρθρο 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974, που επιτρέπει την επιβολή προσωρινών δασμών όταν διαπιστώνεται σοβαρή ανισορροπία στο ισοζύγιο πληρωμών.
Ωστόσο, το συγκεκριμένο νομικό εργαλείο είναι περιορισμένης διάρκειας. Μετά το πέρας των 150 ημερών απαιτείται παρέμβαση του Κογκρέσου εάν η κυβέρνηση επιθυμεί να διατηρήσει το μέτρο.
Ο Λευκός Οίκος, σύμφωνα με το AFP, διευκρίνισε ότι ακόμη και χώρες που έχουν υπογράψει εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ θα υπαχθούν στον νέο δασμό 10%.
Εναλλακτικά νομικά όπλα και πολιτικός υπολογισμός
Η κυβέρνηση Τραμπ δεν στερείται επιλογών. Εκτός από το Άρθρο 122, μπορεί να αξιοποιήσει:
- το Άρθρο 232 (εθνική ασφάλεια),
- το Άρθρο 301 (έρευνες για αθέμιτες πρακτικές),
- ή ακόμη να επιχειρήσει νομοθετική λύση μέσω του Κογκρέσου.
Ωστόσο, μια νομοθετική πρωτοβουλία θα μπορούσε να αποδειχθεί δύσκολη και χρονοβόρα, ιδίως ενόψει ενδιάμεσων εκλογών και των επιφυλάξεων που εκφράζουν ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί βουλευτές για την εκτεταμένη χρήση δασμών.
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ έχει αναγνωρίσει ότι μια δυσμενής δικαστική απόφαση περιορίζει την «ευελιξία» της κυβέρνησης στη χρήση των δασμών ως διαπραγματευτικού μοχλού. Παρ’ όλα αυτά, έχει υποστηρίξει ότι ο συνδυασμός διαφορετικών νομικών βάσεων θα μπορούσε να διατηρήσει τα συνολικά έσοδα από δασμούς σχεδόν αμετάβλητα το 2026.
Εμπορικός πόλεμος χωρίς κατάπαυση πυρός
Παρά την παρέμβαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η εμπορική πολιτική της Ουάσιγκτον δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης. Αντιθέτως, το νέο πλαίσιο δημιουργεί μεγαλύτερη θεσμική και νομική αβεβαιότητα για επιχειρήσεις, αγορές και εμπορικούς εταίρους.
Ουσιαστικά, ο εμπορικός πόλεμος δεν τερματίζεται. Μετατοπίζεται νομικά, περιπλέκεται πολιτικά και επανακαθορίζεται μέσω διαφορετικών εργαλείων εξουσίας, σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες έχουν ήδη επιβαρυνθεί από χρόνια γεωπολιτικής έντασης.
Το επόμενο κεφάλαιο του αμερικανικού δασμολογικού πολέμου θα κριθεί τόσο στις δικαστικές αίθουσες όσο και στο Κογκρέσο.
Πηγές: BBC, AFP