Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Σφοδρές αντιδράσεις έχει προκαλέσει στην Ισπανία ένα προεκλογικό βίντεο deepfake που δημιούργησε το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP), εμφανίζοντας τη σύζυγο του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ να παραδέχεται υποτιθέμενες παρατυπίες.
- Η κυβέρνηση αντέδρασε οργισμένα κάνοντας λόγο για «ένα κολοσσιαίο ψέμα», ενώ πρώην μέλος των Σοσιαλιστών προσέφυγε στη Δικαιοσύνη κατά του κόμματος της αντιπολίτευσης για δυσφήμηση και ψηφιακή υποκλοπή ταυτότητας.
- Το Λαϊκό Κόμμα υπερασπίζεται το υλικό ως μορφή πολιτικής σάτιρας, την ώρα που ειδικοί προειδοποιούν ότι η χρήση τέτοιων εργαλείων ξεπερνά μια σημαντική «κόκκινη γραμμή» ενόψει των εκλογών της 29ης Νοεμβρίου.
Σφοδρές αντιδράσεις έχει προκαλέσει στην Ισπανία ένα προεκλογικό βίντεο που δημιούργησε με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP), εμφανίζοντας τη σύζυγο του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ και άλλα πρόσωπα που συνδέονται με το Σοσιαλιστικό Κόμμα να παραδέχονται υποτιθέμενες παρατυπίες και παράνομες πράξεις. Η δημοσιοποίηση του βίντεο, λίγες εβδομάδες πριν από τις βουλευτικές εκλογές της 29ης Νοεμβρίου, έχει πυροδοτήσει έντονη πολιτική αντιπαράθεση και ευρύτερη συζήτηση για τους κινδύνους της παραπληροφόρησης μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian, το επίμαχο βίντεο αναρτήθηκε αυτή την εβδομάδα στους επίσημους λογαριασμούς του Λαϊκού Κόμματος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και χρησιμοποιεί την τεχνολογία deepfake για να αναπαραστήσει ψηφιακά πρόσωπα και φωνές πολιτικών και άλλων προσώπων που συνδέονται με τους Σοσιαλιστές.
Οι ψηφιακές αναπαραστάσεις εμφανίζονται να παραδέχονται πράξεις όπως η αποδοχή παράνομων προμηθειών και η χρήση υπηρεσιών εκδιδόμενων γυναικών, ενώ το περιεχόμενο παραπέμπει σε υποθέσεις που έχουν απασχολήσει τη δημόσια συζήτηση στην Ισπανία.
Μέχρι την Παρασκευή (23/10), το βίντεο είχε συγκεντρώσει σχεδόν δύο εκατομμύρια προβολές, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση της κυβέρνησης και οδηγώντας τουλάχιστον ένα από τα εικονιζόμενα πρόσωπα στη Δικαιοσύνη.
Η σύζυγος του Σάντσεθ και οι ψηφιακές «ομολογίες»
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η Μπεγκόνια Γκόμεθ, σύζυγος του Ισπανού πρωθυπουργού, της οποίας το πρόσωπο και η φωνή αναπαράγονται με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης.
Στο βίντεο, η ψηφιακή εκδοχή της εμφανίζεται να αναφέρεται στην απόκτηση πανεπιστημιακής θέσης χάρη στην ιδιότητα του συζύγου της ως πρωθυπουργού.
Αντίστοιχα, μια ψηφιακή αναπαράσταση του πρώην πρωθυπουργού της Ισπανίας, Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο, εμφανίζεται να μιλά για την απόκρυψη κοσμημάτων σε χρηματοκιβώτιο.
Οι συγκεκριμένες αναφορές παραπέμπουν σε εν εξελίξει έρευνες, στο πλαίσιο των οποίων τόσο η Γκόμεθ όσο και ο Θαπατέρο έχουν αρνηθεί οποιαδήποτε εμπλοκή σε παράνομες πράξεις.
Ωστόσο, το περιεχόμενο του βίντεο δεν αποτελεί πραγματική καταγραφή δηλώσεών τους, αλλά προϊόν ψηφιακής επεξεργασίας που δημιουργεί την εντύπωση ότι τα πρόσωπα αυτά προβαίνουν σε ομολογίες.
«Ένα κολοσσιαίο ψέμα» – Η οργισμένη αντίδραση της κυβέρνησης
Η αντίδραση του Σοσιαλιστικού Κόμματος ήταν άμεση, με κυβερνητικά στελέχη να καταγγέλλουν ότι η χρήση της συγκεκριμένης τεχνολογίας μπορεί να παραπλανήσει τους ψηφοφόρους.
Ο υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού της Ισπανίας, Όσκαρ Λόπεθ, μιλώντας την Παρασκευή στο δημόσιο τηλεοπτικό δίκτυο TVE, χαρακτήρισε το βίντεο «ένα κολοσσιαίο ψέμα», υποστηρίζοντας ότι είναι απαράδεκτο ένα πολιτικό κόμμα να δημοσιεύει τέτοιο υλικό στους επίσημους λογαριασμούς του.
Παρότι στο κάτω μέρος του βίντεο υπάρχει ένδειξη ότι το περιεχόμενο έχει δημιουργηθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη, η επισήμανση εμφανίζεται με εξαιρετικά μικρά και σχεδόν διαφανή γράμματα.
Ο Λόπεθ προειδοποίησε ότι οι πολίτες που δεν είναι εξοικειωμένοι με την Τεχνητή Νοημοσύνη ενδέχεται να εκλάβουν τις κατασκευασμένες σκηνές ως πραγματικές.
Κατά τον ίδιο, ο κίνδυνος αυτός αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν το παραποιημένο περιεχόμενο χρησιμοποιείται στο πλαίσιο μιας προεκλογικής εκστρατείας.
Δικαστική προσφυγή κατά του Λαϊκού Κόμματος
Η υπόθεση απέκτησε και δικαστική διάσταση την Παρασκευή, όταν η Λέιρε Ντίεθ, πρώην μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος, προσέφυγε κατά του Λαϊκού Κόμματος, ζητώντας την άμεση απόσυρση του επίμαχου διαφημιστικού βίντεο.
Σύμφωνα με το Guardian, η Ντίεθ κατηγορεί το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης για δυσφήμηση και ψηφιακή υποκλοπή ταυτότητας, καθώς χρησιμοποιήθηκε η εικόνα της για να διατυπωθούν υπαινιγμοί σχετικά με φερόμενες προσπάθειες υπονόμευσης δικαστικών και αστυνομικών ερευνών προς όφελος των Σοσιαλιστών.
Η ίδια απορρίπτει τις σχετικές κατηγορίες.
Η προσφυγή αναδεικνύει ένα από τα βασικά ζητήματα που προκύπτουν από τη χρήση deepfake περιεχομένου στην πολιτική διαφήμιση: κατά πόσο η ψηφιακή αναπαράσταση ενός πραγματικού προσώπου, στο οποίο αποδίδονται δηλώσεις που ουδέποτε έκανε, συνιστά θεμιτή πολιτική σάτιρα ή παράνομη προσβολή της προσωπικότητάς του.
Είναι νόμιμο το βίντεο; Τι λένε οι νομικοί
Παρά τις έντονες πολιτικές αντιδράσεις, η νομική αξιολόγηση της υπόθεσης δεν είναι τόσο ξεκάθαρη.
Η ισπανική εφημερίδα El País συμβουλεύτηκε εννέα νομικούς, η πλειονότητα των οποίων εκτίμησε ότι η ενέργεια του Λαϊκού Κόμματος δεν συνιστά κατ’ ανάγκη παραβίαση της νομοθεσίας.
Το βασικό τους επιχείρημα είναι ότι το βίντεο περιλαμβάνει ένδειξη για τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης και εντάσσεται σε ένα πλαίσιο πολιτικής σάτιρας, το οποίο απολαμβάνει ευρεία προστασία στο πλαίσιο της ελευθερίας της έκφρασης.
Ωστόσο, η ενδεχόμενη νομιμότητα του περιεχομένου δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι η συγκεκριμένη πρακτική θεωρείται ηθικά ή πολιτικά αποδεκτή.
Ο καθηγητής Ποινικού Δικαίου στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης, Χουάν Αντόνιο Λασκουραΐν, επισήμανε ότι άλλο είναι το ερώτημα της νομιμότητας και άλλο εκείνο της πολιτικής και ηθικής ορθότητας μιας τέτοιας ενέργειας.
Η διάκριση αυτή βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, καθώς η τεχνολογία επιτρέπει τη δημιουργία ολοένα πιο πειστικών οπτικοακουστικών αναπαραστάσεων πραγματικών προσώπων.
«Κόκκινη γραμμή» για τις προεκλογικές εκστρατείες
Έντονο προβληματισμό εξέφρασαν και ειδικοί που μελετούν την παραπληροφόρηση, τον λαϊκισμό και τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην πολιτική.
Ο Χοσέ Χαβιέρ Ολίβας, αναπληρωτής καθηγητής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης της Ισπανίας, χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι ένα κόμμα που διεκδικεί την εξουσία χρησιμοποιεί ψηφιακά κατασκευασμένες δηλώσεις πολιτικών αντιπάλων του.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η πρακτική αυτή ξεπερνά μια σημαντική «κόκκινη γραμμή» στον τρόπο διεξαγωγής των προεκλογικών εκστρατειών.
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η χρήση της εικόνας πραγματικών ανθρώπων και η απόδοση σε αυτούς δηλώσεων που δεν έχουν κάνει συνιστά μορφή παραπληροφόρησης.
Η συζήτηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία τόσο το Λαϊκό όσο και το Σοσιαλιστικό Κόμμα επιχειρούν να κινητοποιήσουν τους ψηφοφόρους τους, ασκώντας έντονη κριτική στην πολιτική και ηθική συμπεριφορά των αντιπάλων τους.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει τις προεκλογικές εκστρατείες και στις ΗΠΑ
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ισπανία. Όπως επισημαίνει η βρετανική εφημερίδα, η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης για τη δημιουργία ή την επεξεργασία πολιτικών διαφημίσεων έχει εξελιχθεί σε σημαντικό ζήτημα και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Πρόσφατη έρευνα του Wesleyan Media Project, ερευνητικής ομάδας που εδρεύει στο Πανεπιστήμιο Wesleyan του Κονέκτικατ, εντόπισε περισσότερες από 200 πολιτικές διαφημίσεις στις οποίες είχε χρησιμοποιηθεί Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η μεγάλη πλειονότητά τους συνδεόταν με τους Ρεπουμπλικανούς.
Η Έρικα Φράνκλιν Φάουλερ, συνδιευθύντρια του ερευνητικού προγράμματος, επισήμανε ότι η παρουσία της συγκεκριμένης τεχνολογίας στις φετινές αμερικανικές εκλογές είναι πολύ πιο εκτεταμένη σε σχέση με το 2024.
Για λόγους σύγκρισης, ανέφερε ότι κατά τον εκλογικό κύκλο του 2024 είχαν εντοπιστεί δαπάνες μικρότερες των 50.000 δολαρίων για πολιτικές διαφημίσεις που δημιουργήθηκαν με Τεχνητή Νοημοσύνη.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει καν σαφής ενημέρωση των πολιτών ότι το περιεχόμενο έχει παραχθεί ή τροποποιηθεί με τη χρήση της συγκεκριμένης τεχνολογίας.
Το Λαϊκό Κόμμα υπερασπίζεται το βίντεο
Παρά την κατακραυγή, το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα απορρίπτει τις επικρίσεις, υποστηρίζοντας ότι το βίντεο αποτελεί μορφή πολιτικής σάτιρας και όχι προσπάθεια εξαπάτησης των πολιτών.
Ο εκπρόσωπος του κόμματος, Μπόρχα Σέμπερ, δήλωσε ότι θα υπήρχε πρόβλημα εάν η πρόθεση ήταν να παρουσιαστούν τα ψηφιακά πρόσωπα ως πραγματικά.
Ωστόσο, υποστήριξε ότι οι θεατές μπορούν να αντιληφθούν τον τεχνητό χαρακτήρα του περιεχομένου και ότι η χρήση των ψηφιακών εργαλείων αποσκοπεί στην ανάδειξη, κατά την άποψη του κόμματος, της υποκρισίας των Σοσιαλιστών.
Η αντιπαράθεση εκτυλίσσεται ενώ η Ισπανία οδεύει προς τις γενικές εκλογές της 29ης Νοεμβρίου, σε ένα ιδιαίτερα πολωμένο πολιτικό περιβάλλον, με το Λαϊκό Κόμμα να επιδιώκει την επιστροφή του στην εξουσία και το ακροδεξιό Vox να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στους πιθανούς μετεκλογικούς συσχετισμούς.
Η υπόθεση του deepfake αναδεικνύει πλέον ένα ευρύτερο δίλημμα για τις σύγχρονες δημοκρατίες: πού τελειώνει η πολιτική σάτιρα και πού αρχίζει η παραπληροφόρηση, όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποδώσει σε οποιοδήποτε δημόσιο πρόσωπο δηλώσεις που ουδέποτε έκανε.