Η αυλαία της φετινής Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου έπεσε αφήνοντας τη διεθνή κοινότητα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς εξελίχθηκε σε ένα πεδίο έντονου προβληματισμού για το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων. Εκεί, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήρθαν αντιμέτωποι με τρεις διαφορετικές εκδοχές της νέας εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ που συγκλίνουν στον περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής δέσμευσης, αποχωρώντας τελικά με περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις για το μέλλον της Ουκρανίας και το καθεστώς της Γροιλανδίας.
Πέρυσι ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, εξαπέλυσε μια σφοδρή επίθεση κατά των δημοκρατικών θεσμών της Ευρώπης, υποστηρίζοντας ότι τα κύματα μεταναστών και οι περιορισμοί στα ακροδεξιά κόμματα αποτελούν μεγαλύτερη απειλή για την ήπειρο από τη ρωσική επιθετικότητα.
Η «πολιτισμική» προσέγγιση του Ρούμπιο
Φέτος, ωστόσο, το κλίμα φάνηκε να αλλάζει, σχολιάζουν οι New York Times, με την παρουσία του Αμερικανού ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος περιέγραψε μια εξιδανικευμένη πολιτιστική ιστορία μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, προειδοποιώντας ότι και οι δύο πλευρές αντιμετωπίζουν «πολιτισμικό αφανισμό» αν δεν ελέγξουν τα σύνορά τους.
Παρά το γεγονός ότι η ομιλία του Ρούμπιο στο ξενοδοχείο Bayerischer Hof απέσπασε θερμό χειροκρότημα και χαρακτηρίστηκε καθησυχαστική από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο πρόεδρος της διάσκεψης, Wolfgang Ischinger, παρατήρησε ότι αν και ο Ρούμπιο χρησιμοποίησε το «εμείς» για το ΝΑΤΟ αντί για το «αυτοί» του Βανς, η οπτική του παρέμεινε μια «έντονα αμερικανική άποψη για τον κόσμο».
Η «παγίδα» για την Ευρώπη και οι επιφυλάξεις
Πολλοί αναλυτές παραμένουν επιφυλακτικοί, καθώς ο Ρούμπιο εστίασε στην προάσπιση της χριστιανικής κληρονομιάς ως συνδετικό κρίκο, υπονοώντας ότι ο σκοπός της στρατηγικής εθνικής ασφάλειας είναι η προστασία για «έναν πολιτισμό: τον Δυτικό πολιτισμό».
Ο Ολλανδός ιστορικός Luuk van Middelaar χαρακτήρισε την ομιλία «καλοφτιαγμένη, και επομένως ακόμη πιο επικίνδυνη για τους Ευρωπαίους, καθώς προσφέρει ένα νέο σύμφωνο στη βάση ενός κοινού πολιτισμού, αλλά παραλείπει το κομμάτι του Βανς από πέρυσι, το οποίο συνοδεύεται από την ευθυγράμμιση των ΗΠΑ με τους συμμάχους του MAGA στην Ευρώπη».
Κατά τον ίδιο, «οι Ευρωπαίοι βαδίζουν σε μια παγίδα», καθώς ο Ρούμπιο «προσπάθησε να μας αγκαλιάσει σε μια κοινή ιστορία λαών, συγγένειας και θρησκείας, αφήνοντας έξω πάρα πολλούς μη λευκούς Ευρωπαίους — και Αμερικανούς επίσης».
Συμφέροντα πάνω από αξίες
Στον αντίποδα, ο Elbridge Colby, υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ για θέματα πολιτικής, παρουσίασε μια προσέγγιση βασισμένη στον «ρεαλισμό», απορρίπτοντας τις αναφορές σε κοινές αξίες.
Ο ίδιος δήλωσε χαρακτηριστικά: «Από το δικό μας μέρος του πολιτικού φάσματος, δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό είναι αλήθεια», προτείνοντας αντ’ αυτού: «Ας θεμελιώσουμε τη συνεργασία μας σε κάτι πιο ανθεκτικό, διαρκές και κάπως πραγματικό, όπως τα κοινά συμφέροντα».
Συμπλήρωσε μάλιστα πως «οι αξίες είναι προφανώς εκεί, και η ιστορία είναι εκεί», όμως «δεν μπορείς να βασίσεις μια συμμαχία μόνο στο συναίσθημα» και «ίσως υπάρχουν διαφορές στις αξίες».
Συμμαχία ή αυταπάτη;
Αυτό το μήνυμα βρήκε μεγαλύτερη απήχηση σε ηγέτες όπως ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος τόνισε με νόημα πως «οι πολιτιστικοί πόλεμοι του κινήματος MAGA δεν είναι δικοί μας».
Ο Colby επέμεινε ότι η Ευρώπη θα πρέπει τελικά να αμυνθεί μόνη της σε οποιονδήποτε συμβατικό πόλεμο, με την αμερικανική παρουσία στο ΝΑΤΟ να εγγυάται κυρίως την αποτροπή πυρηνικής κλιμάκωσης.
Τελικά, η Ευρώπη παραμένει μετέωρη, προσπαθώντας να καταλάβει με ποια Αμερική είναι σύμμαχος.
Ο πολιτικός επιστήμονας Ivan Krastev σημείωσε: «Μερικές φορές λέμε ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε χωρίς τους Αμερικανούς, και μετά μερικές φορές ανακουφιζόμαστε που η Αμερική φαίνεται να επιστρέφει».
Προειδοποίησε μάλιστα ότι όσοι βλέπουν στον Ρούμπιο έναν παραδοσιακό σύμμαχο «αυταπατώνται», προσθέτοντας: «Και θα μπορούσε κανείς να πει ότι οι Ευρωπαίοι θέλουν να εξαπατηθούν, εφόσον εξαρτώνται από τις ΗΠΑ ακόμη περισσότερο σήμερα απ’ ό,τι το 1989», ειδικά με τη συνεχιζόμενη απειλή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Τα ανοιχτά ερωτήματα μετά τη Διάσκεψη του Μονάχου
Θα «αφυπνιστεί» τελικά η Ευρώπη;
Η φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου επικεντρώθηκε στην ανάγκη της Ευρώπης να βρει τον δικό της δρόμο, σχολιάζει ο Guardian σε ανάλυσή του.
Μετά το σοκ που προκάλεσε η περσινή αμφισβήτηση των ευρωπαϊκών αξιών από την αμερικανική πλευρά, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έδωσε το σύνθημα της αλλαγής δηλώνοντας ότι «αυτή πρέπει να είναι η στιγμή της αφύπνισης. Είναι ώρα για την Ευρώπη να ξυπνήσει».
Μαζί με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, επιδίωξαν να χαράξουν μια νέα, ανεξάρτητη πορεία για τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, ανακοινώνοντας την έναρξη συνομιλιών για μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή.
Στην προσπάθεια αυτή προστέθηκε και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, ο οποίος, αποκαλώντας την Ευρώπη «κοιμώμενο γίγαντα», τόνισε πως η χώρα του «δεν είναι η Βρετανία των χρόνων του Brexit», προκρίνοντας μια στενότερη αμυντική σχέση με την ΕΕ που δεν θα υπονομεύει το ΝΑΤΟ ή τη σχέση με την Ουάσιγκτον.
Μπορούν οι ΗΠΑ και η Ευρώπη να παραμείνουν ενωμένες;
Ο Ρούμπιο, στην «ήπια» ομιλία του, τόνισε ότι «[οι ΗΠΑ είναι] βαθιά συνδεμένες με την Ευρώπη, και τα μέλλοντά μας ήταν πάντα συνδεδεμένα και θα συνεχίσουν να είναι».
Ωστόσο, η πρόθεση για μια διαφορετική παγκόσμια αρχιτεκτονική έγινε σαφής όταν συμπλήρωσε: «Είμαστε προετοιμασμένοι, αν χρειαστεί, να το κάνουμε αυτό μόνοι μας, [αλλά] είναι προτίμησή μας και ελπίδα μας να το κάνουμε αυτό μαζί με εσάς, τους φίλους μας εδώ στην Ευρώπη».
Η ευρωπαϊκή αντίδραση υπήρξε μετρημένη αλλά σαφής. Ο Μερτς υπογράμμισε ότι «ένα ρήγμα έχει ανοίξει μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ» και ξεκαθάρισε: «Ο πολιτιστικός πόλεμος του κινήματος MAGA δεν είναι δικός μας. Η ελευθερία του λόγου τελειώνει εδώ σε εμάς όταν αυτός ο λόγος στρέφεται κατά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του συντάγματος. Δεν πιστεύουμε σε δασμούς και προστατευτισμό, αλλά στο ελεύθερο εμπόριο».
Από την πλευρά της, η Κάγια Κάλας απέρριψε το αμερικανικό «euro-bashing», δηλώνοντας: «Όταν ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο, βλέπω χώρες που μας θαυμάζουν επειδή αντιπροσωπεύουμε αξίες που εξακολουθούν να χαίρουν μεγάλης εκτίμησης».
Παραμένει η Γροιλανδία στο στόχαστρο του Τραμπ;
Παρά τη σύντομη συνάντηση της Δανής πρωθυπουργού Μέτε Φρεντέρικσεν με τον Ρούμπιο, η ανησυχία για τις εδαφικές βλέψεις των ΗΠΑ παραμένει.
Η Φρεντέρικσεν δήλωσε χαρακτηριστικά: «Όλοι μας ρωτούν, πιστεύουμε ότι τελείωσε; Θέλω να πω, όχι, δεν πιστεύουμε ότι τελείωσε», αναφερόμενη στην επιθυμία του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία.
Αν και έχει συσταθεί μια ομάδα εργασίας για θέματα ασφάλειας στην Αρκτική, η πίεση προς τους κατοίκους του νησιού χαρακτηρίστηκε από τη δανική πλευρά ως «απαράδεκτη».
Πόσο κοντά βρίσκεται η ειρήνη στην Ουκρανία;
Παρά τις διπλωματικές επαφές στο περιθώριο της διάσκεψης, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι εξέφρασε την ανησυχία του για τη φύση των πιθανών διαπραγματεύσεων.
Σημείωσε ότι η Ουκρανία κάνει τα πάντα για τον τερματισμό του πολέμου, αλλά υπογράμμισε: «Οι Αμερικανοί επιστρέφουν συχνά στο θέμα των υποχωρήσεων, και πολύ συχνά αυτές οι υποχωρήσεις συζητούνται μόνο στο πλαίσιο της Ουκρανίας».
Ο Ουκρανός ηγέτης κατέστησε σαφές ότι για μια αξιοπρεπή συμφωνία απαιτούνται εγγυήσεις ασφαλείας τουλάχιστον 20 ετών από τις ΗΠΑ, καθώς και ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.