Ο βήχας είναι από τα πιο συχνά –και πιο αγχωτικά– συμπτώματα στην παιδική ηλικία. Μπορεί να κρατήσει μέρες ή και εβδομάδες ενώ ο πυρετός έχει φύγει και να δημιουργεί την αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά». Συχνά όμως, αυτό που δυσκολεύει περισσότερο την πορεία του παιδιού δεν είναι ο ίδιος ο βήχας, αλλά ο τρόπος που τον αντιμετωπίζουμε.
Το πρώτο λάθος είναι ότι προσπαθούμε να τον κόψουμε πάση θυσία. Ο βήχας δεν είναι εχθρός· είναι αμυντικός μηχανισμός. Βοηθά τον οργανισμό να απομακρύνει εκκρίσεις, ερεθιστικούς παράγοντες και μικρόβια από το αναπνευστικό. Όταν τον καταστέλλουμε χωρίς λόγο, στερούμε από το σώμα ένα βασικό εργαλείο προστασίας, ειδικά στις ιογενείς λοιμώξεις όπου ο βήχας αποτελεί μέρος της φυσικής ανάρρωσης.
Το δεύτερο λάθος είναι ότι τον αντιμετωπίζουμε πάντα ως ένδειξη λοίμωξης που «χρειάζεται φάρμακο». Ένας παιδικός βήχας μπορεί να οφείλεται σε μεταλοιμώδη υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών, σε ρινικές εκκρίσεις που κατεβαίνουν προς τον φάρυγγα, σε ξηρό αέρα ή ακόμη και σε ένταση και στρες. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει βρογχίτιδα ή πνευμονία, ούτε ότι κάθε βήχας χρειάζεται εισπνεόμενα ή αντιβίωση.
Το τρίτο λάθος είναι ότι συγχέουμε τον «υγρό» ήχο με τα ακροαστικά. Ο βήχας μπορεί να ακούγεται παραγωγικός χωρίς να υπάρχει παθολογικό εύρημα στους πνεύμονες. Οι εκκρίσεις συχνά προέρχονται από το ανώτερο αναπνευστικό και όχι από τους βρόγχους. Γι’ αυτό και η κλινική εξέταση είναι καθοριστική· ο ήχος του βήχα από μόνος του δεν αρκεί για να καθοδηγήσει τη θεραπεία.
Το τέταρτο λάθος είναι η βιασύνη να αλλάξουμε ή να προσθέσουμε αγωγές επειδή «δεν περνάει». Ο βήχας, ιδιαίτερα μετά από ιώσεις, μπορεί να επιμένει για 2–3 εβδομάδες χωρίς αυτό να σημαίνει επιπλοκή. Η συχνή εναλλαγή φαρμάκων δημιουργεί σύγχυση, άγχος και συχνά περισσότερες παρενέργειες, χωρίς να βοηθά ουσιαστικά το παιδί.
Το πέμπτο και ίσως πιο υποτιμημένο λάθος είναι ότι δεν λαμβάνουμε υπόψη το περιβάλλον και το παιδί συνολικά. Ο ξηρός αέρας στο σπίτι, η έλλειψη επαρκούς ενυδάτωσης, ο κακός ύπνος, αλλά και η συναισθηματική φόρτιση μπορούν να επιτείνουν ή να παρατείνουν τον βήχα. Ένα παιδί κουρασμένο ή αγχωμένο βήχει συχνά περισσότερο, ακόμη κι αν η λοίμωξη έχει υποχωρήσει.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο βήχας είναι μέρος της φυσιολογικής άμυνας και αποκατάστασης του οργανισμού. Αυτό που χρειάζεται δεν είναι πανικός, αλλά κατανόηση του μηχανισμού του, σωστή κλινική εκτίμηση και υπομονή. Γιατί όταν αντιμετωπίζουμε τον βήχα με ψυχραιμία και γνώση, βοηθάμε πραγματικά το παιδί να αναρρώσει — και όχι απλώς να σωπάσει το σύμπτωμα.
*Γράφει η Αρετή Μανιωτή, παιδιάτρος